Gördüğünüz Kitabe Abkhazeti Tarihine Işık Tutuyor
Erdoğan Şenol
Bir coğrafyanın bir dönemine ışık tutmaya 0,78 M2 kitabe yater. Apkhazeti (Abhazya) ve Tçlou (ჭლოუ) yazıtı.
Fotoğrafını gördüğünüz kitabe Abhazya’nın Oçamçire ilçesinde Tçlou köyü kilisesine ait ve 1955 yılında ortaya çıkarılmış. Sovyet döneminde D. Gulia müzesinde olan bu yazıtın Abhazya Gürcistan’dan fiilen koparıldıktan sonraki akıbetini bilmiyoruz.
Gürcü Asomtavruli yazısı kullanılmış ve dil de Gürcüce. Abhazya’da çok sayıda Gürcü tarihi eseri olduğunu bilenler için bu sıradan görülenilir. Biz yine de bunun Abhazya tarihi için ne ifade ettiğine bakalım.
Gürcü Asomtavruli sistemiyle yazılmış metin günümüz Mkhedruli alfabesine göre ele alınırsa şu yazıyor:
ე(რისთავ)თ-ერ(ის)თ(ა)ვი
მ(ა)ნ(და)ტ(ურ)თ უხ(უ)ც(ე)ს(ი)
დ(ა)დ(ია)ნ ოზბ(ეგ)ს
შ(ეუნდვე)ნ ღ(მერთმა)ნBurada Eristavt Ervistavi ve Mandaturtukhutsesi unvanlarına sahip Ozbeg Dadiani’den söz ediliyor. Eristavi ve eristavt eristavi yani eristaviler eristavisinin ne demek olduğuna elinde Gürcü Ansiklopedik Sözlüğü olanlar detaylı olarak ve Türkçe okuyabilir. Bu ünvan Gürcistan kralları tarafından bölge yöneticileri prenslere verilmiştir ve eristavt eristavi prensler prensi demektir yani başka bölge yöneticisi olan bir prensten daha üst ünvan taşıyordur bu ünvani taşıyan kişi. Mandaturtukhutsesi de Gürcistan krallık sarayındaki makamlardan biridir. Tbilisi’deki (Tiflis) kraliyet sarayında vezirlerin görev organizasyonları ve başka önemli konularda yetki ve sorumlulukları vardır.
Tarihi kayıtlara göre burada bahsedilen Ozbeg Dadiani dönemi, Gürcistan Kralı Aleksandre-I Didi oğlu Dimitri Batonişvili dönemi olan 1445-1452 yıllarına denk gelir. Buradan yola çıkarak, Tçlou yazıtının da aynı tarihlere ait olduğu söylenmektedir.
Peki Dadiani soyadı ne ifade ediyor? Dadiani Batı Gürcistan’da hanedan soyudur ve İmereti ve Svaneti hariç tüm Batı Gürcistan’ı yüzyıllar boyunca Dadiani soyundan prensler yönetiyordu. Onlar Odişi adlı prensliğin yöneticileriydi. Yetki alanları Batumi kentinin olduğu yerlere kadar uzanıyordu, Guria Prensliği de onlara bağlı olduğu için eristavt eristavi yani prensler prensi deniyordu.
Peki nerede bu Tçlou kilisesi? Harita’da arayınca Oçamçire’yle Sokhumi arasında kıyıdan içeride bir noktada olduğunu görüyoruz.
100×78×8 cm ölçülere sahip, Gürcü dilinde ve Gürcü alfabesiyle yazılmış bu yazıt tek başına gösteriyor ki 15. Yüzyıl ortalarında Abhazya Dadiani’lerin yönetimindeydi. Gürcistan’ın Abhazya’yı 20. Yüzyılda işgâl etmeye kalkmış bir ülke olduğu yalanını bu kitabe tek başına çürütürken, bunları okuyup da hala o yalanlara inanmak ancak proteinsiz beslenmeyle veya zehirlenmiş zihinle mümkün olabilir.
