Egrisi-Lazika / ეგრისი-ლაზიკა
Egrisi tarihsel Lazika’nın orijinal adıdır. Batı Gürcistan coğrafyasındaki tarihi Egrisi Krallığı’nın yabancı kaynaklarda geçen adı Lazika’dır.
Gürcistan halkı kendi krallığına Egrisi derken Romalılar ve Persler ona Lazika diyordu. Egrisi eski Kolkheti topraklarında Kolkheti Krallığı’nın yerine kurulan onun devamı niteliğindeki krallıktır.
Esasen daha önceki krallık olan Kolkkheti yani Colchis de yabancı kaynaklı bir terimdir. Karadeniz’in doğu ve güneydoğu kıyılarında yaşayan Kolkh boylarının yaşadığı coğrafyaya, yani tarihsel Gürcistan’ın batı ve güneybatı kesimine “Kolkhis” adını Yunanlılar verdi. Gürcistan halkı da bu “Kolkhis” terimini kendi diline “Kolkheti” diye aldı. Gürcistan coğrafyası halkı kendi ülkesine o zaman esasen “Egrisi” diyordu.
Bu Kolkhida/Kolkhis’ten önce yine Yunan ve Urartu kaynaklarında geçen “Kolkha” vardı. Kolkha denen krallık bugünkü Rize Artvin illerinin Karadeniz kıyılarını ve Batum’a kadar olan alanı kapsamıyordu. Bu alanlar “Diaokhi” adlı diğer Gürcü krallığının sınırları içindeydi. Diaokhi, Tao-Klarceti’nin eski adıydı.
Asur ve Urartu saldırılarıyla zayıflayan Diaokhi topraklarının bu kesimini yani Rize-Artvin-Batum arasını daha yukarıdaki Gürcü/Laz krallığı olan Kolkha yayılarak ele geçirdi.
Kolkha Krallığı M.Ö. 12. Yüzyılda kuruldu. M.Ö.8. Yüzyıla kadar devam etti. M.Ö. 8. Yüzyılda Karadeniz’in kuzeyinde İskitlerin sıkıştırdığı Kimmerlerin güneye inerek Kolkha topraklarına yaptıkları saldırılarda Kolkha Krallığı yıkıldı. Asur çivi yazılarında Kilkha/Kulkha olarak geçer.
Akaki Uruşadze’ye göre Yunanlılar Kolkida/Kolkhis derken önceleri tüm Gürcistan’ı kastediyorlardı.
Kolkha’dan sonra M.Ö.6.-M.Ö.2. Yüzyıllar arasında bu topraklarda Kolkheti Krallığı vardı.
Kolkheti topraklarında M.S.1. Yüzyıl sonunda Egrisi Krallığı kuruldu. Belirtildiği üzere bu krallığın diğer adı Lazika Krallığı’dır.
Egrisi Krallığı’nın taht merkezi bugünkü Batı Gürcistan’da Samegrelo Bölgesi’nde Senaki ilçesi yakınlarındaki Tsikhegoci [ციხეგოჯი] idi. Tsikhegoci’de Lazika/Egrisi adlı krallığın kalıntıları bugün de mevcuttur.
Egrisi/Lazika Krallığı, M.S. 6. Yüzyılda yıkıldı.
Bilindiği üzere Gürcistan toprakları her zaman işgalci büyük devletlerin iştahını kabartmıştır. M.S.6. Yüzyılda, 541-562 yıllarında Bizans İmparatorluğu ile İran Sasani İmparatorluğu arasında cereyan eden ve tam 20 yıl süren Büyük Egrisi/Lazika Savaşı Batı Gürcistan’da cereyan etmiştir.
Bu savaş Lazika/Egrisi Krallığı’nı yıkmıştır.
Bölge 8. Yüzyıla kadar Bizans egemenliği altındaki Egrisili/Laz prensler tarafından yönetilmişti. 8. Yüzyıl sonunda 2.Leon Bizans İmparatorluğu’nun zayıflamasından yararlanarak literatürde tam adı “Egris-Apkhazta Samepo” olan Egris-Abhaz Krallığını bu topraklarda kurdu. Bu krallık da 10. Yüzyıl sonunda Tao-Klarceti Krallığı ile birleşti. Bu hadise aynı halkın iki krallığının birleşmesiydi.
Gürcistan coğrafyasında dışarıdan gelen işgalcilerin dönemlerini saymazsak; yerel boylar tarafından kurulan feodal yapılar olan “Diaokhi”, “Kolkha”, “Kolkheti-Egrisi”, “İberia/Kartli”, “Egrisi/Lazika”, “Tao-Klarceti”, “Egris-Apkhazeti Krallığı”, “Birleşik Gürcistan Krallığı”, “Kartli Krallığı”, “Kakheti Krallığı”, “İmereti Krallığı”, “Samtskhe Saatabago (Samtskhe Atabeyliği)”, “Kartl-Kakheti Krallığı” ve prenslikler Gürcistan’ın kendi devlet ve beylikleriydi.
Gerek eski Kolkkida ve Kolkha gerekse sonraki Lazika’yı Gürcü kaynakları bu isimlerle tanımaz. Bunlar yabancıların farklı dönemlerin Gürcistan krallıklarına verdiği adlar olup, bu üç krallık da yerel kaynaklarda her zaman “Egrisi” olarak geçer.
