Guria / გურია
Batı Gürcistan’da tarihsel ve etnografik bölgelerden biridir. Guria’nın doğusunda İmereti, kuzeyinde Samegrelo, batısında Karadeniz, güneyinde Açara, güneydoğusunda Samtskhe-Cavakheti bölgesi vardır.
Guria Bölgesi’nin merkezi yüzyıllardır Ozurgeti kentidir.
Guria eski çağlarda sırasıyla Kolha (Colhis), Kolkheti, İberia (Kartli), tekrar Kolkheti, Egrisi, Egrisi-Lazika, Egrisi-Apkhazi Krallığı, Birleşik Gürcistan krallığı içerisindeydi. Bunların tamamı Gürcistan krallıkları olup Gürcistan’ın yabancı imparatorluklar etkisinde olduğu dönemler bu listeye elbette eklenmemiştir. Esasında “Kolkha”, “Kolhida”, “Lazika” gibi terimler yabancıların verdiği adlar olup Batı Gürcistan’ın bu krallıklarına kendi halkı her zaman “Egrisi” demiştir. Yani “Kolkha”, “Kolkheti (Kolhida)”, “Egrisi-Lazika”, “Egrisi-Apkhazeti” adlı krallıkların tamamı aynı halkın “Egrisi” adlı krallığını ifade eder, halkın kendisi bu krallıklara “Egrisis Samepo” yani Egrisi Krallığı demiş, sadece 8.-10. Yüzyıldaki krallıklarını Egris-Apkhazta Samepo şeklinde adlandırmıştır.
Gerek Kolha ve Kolkheti döneminin diğer krallığı Kartli (İberia), gerekse bahsedilen bu dönemlerden sonra kâh birleşip kâh ayrılan krallıklar ve prenslikler aynı halka aittir. Gürcistan halkı bu krallıklardan hiçbir tanesini yabancı, işgalci olarak değil, kendi krallıkları bilir.
Guria terimine bir bölge adı olarak ilk olarak 7. Yüzyıl kaynaklarında rastlıyoruz.
Guria Bölgesi’nin yöneticisi Gürcü feodaller olan “Gurieli” sülalesinin adından ise ilk olarak 14. Yüzyılda Gürcistan Kraliçesi Rusudan döneminde bahsediliyor. 14. Yüzyıla ait bu kayda göre; “Gurieli asilzade bir ailenin üyesiydi ve bu hanedan çok uzun zamandır Guria’yı yönetiyordu.”
Gurieli hanedanının daha eski Guria yönecileri Vardan oğulları soyundan geldiği ifade edilmektedir. Dziricumati’deki [ძირიჯუმათი] Cumati Manastırı [ჯუმათის მონასტერი] 10.-11 Yüzyıl yazıtlarında Guria’nın ilk eristavlarından biri olan Vardan oğlu (Vardanisdze) Vardan’dan söz edilir.
Guria Prensleri “Gurieli” adlı hanedandan ve eski Gürcistan kralları tarafından atanmış “eristavi” ünvanlı bölge yöneticileriydiler.
Guria Birlieşik Gürcistan krallığı 15. Yüzyıl sonunda dağıldıktan sonra kurulan Gürcü krallıklarından biri olan Batı Gürcistan’daki İmereti Krallığı’na bağlı bir prenslikti. Guria Prensliği 17. Yüzyıla kadar Kobuleti’yi, hatta Batum’u dahi kapsıyordu. Osmanlı İmparatorluğu Batum ve Kobuleti çevrelerini ele geçirene kadar buralar Guria Prensleri “Gurieli” hanedanına bağlı feodaller tarafından yönetiliyordu.
Guria Prensliği bir dönem çok daha geniş bir alana hükmediyordu. 1462-1502 ve 1535-1547 yılları arasında Guria Prensliği sınırları Türkiye’nin Trabzon ilinin Of ilçesine kadar geliyordu. Sınırı ise bugün Çamburnu denen noktaydı.
Gurieli hanedanından kişiler bazen Samegrelo’da Dadianilere hâkim olabiliyor, bazen İmereti Krallığı tahtında kral olmayı dahi başarabiliyordu.
Aşağı Guria toprakları Küçük Kaynarca Antlaşmasın’ndan sonra Osmanlı’ların eline geçmişti. Aşağı Guria toprakları olarak ifade edilen yerler Kobuleti (Osmanlı döneminde Çürüksu denen yer) ve Batum çevreleridir. Aşağı Guria denen topraklar, günümüz Guria’sı ile Açara arasındaki sınır olan Çoloki Çayı ile Çoruh Nehri arasındaki topraklardı. Bugünkü Kobuleti, Batum kenti, Khelvaçauri ilçesi Aşağı Guria içindeydi.
Guria Prensliği, 1810 yılında İmereti Krallığı’nın bir bölgesi olarak Rusya sınırlarına dâhil olmuştur. 1840 yılında Guria Prensliği Rusya tarafından lağvedilmiş, Guria Kutaisi Valiliği’ne bağlanmıştır.
Günümüzdeki Guria Bölgesi’nin yüzölçümü 2033 km2 olup 150 bin civarında nüfus yaşamaktadır. Guria’da Ozurgeti ve Lançkhuti adlı iki kent, 6 kasaba, 186 köy vardır. Halkın büyük kesimi tarımla uğraşmaktadır.
