Ünlü Gürcü heykeltıraş Zurab Tsereteli 91 yaşında hayata veda etti
Gürcülerin Mikelanjesi ardında yeri doldurulamayan bir boşluk ve eşi benzeri olmayan özel bir miras bıraktı!
22 Nisan’da Sovyet ve Gürcü heykeltıraş, sanatçı, mimar ve Rusya Sanat Akademisi başkanı Zurab Konstantinovich Tsereteli 91 yaşında vefat etti. 4 Ocak 1934’te Gürcistan SSC’nin Tiflis kentinde doğdu. Adı, hayranlıktan sert eleştirilere kadar fırtınalı bir kamuoyu tepkisine yol açan görkemli heykel projeleriyle eşanlamlı hale geldi.
Tsereteli, 1958 yılında Tiflis Sanat Akademisi’nden mezun oldu. Daha genç yaşlarında, cesur mekansal kompozisyonları ve sanat ile mimariyi sentezleme arzusu sayesinde, SSCB’nin sanat ortamında önemli bir figür haline geldi.
Tsereteli, 1960’lı ve 1970’li yıllarda Gürcistan ve yurtdışında aktif olarak yapı dekorasyonu, mozaik, vitray ve rölyef çalışmaları yaptı. Münih (1972) ve Moskova (1980) Olimpiyat tesislerinin tasarımında yer aldı, UNESCO ile işbirliği yaptı, Brezilya ve Fransa da dahil olmak üzere yurt dışında projelerde yer aldı.
Tsereteli, çoğunlukla kutuplaşmış görüşlerin ortaya çıkmasına neden olan anıtsal heykellerin yaratıcısı olarak biliniyor. İşte onun ikonik projelerinden birkaçı:
Moskova’daki “I. Petro Anıtı” (1997), Moskova Nehri’nin birleştiği noktada bulunan 98 metre yüksekliğindeki dev bir heykeldir. Bu proje Sovyet sonrası anıtsalcılığın simgesi haline geldi ve hararetli tartışmaların konusu oldu. Başlangıçta anıtın ABD için bir Kolomb heykeli olarak tasarlanması planlanmıştı ancak daha sonra yeniden tasarlanarak Moskova’ya yerleştirildi.
Petrus Anıtı
“Amerika’ya Bir Hediye” (2006) – 11 Eylül 2001 terör saldırılarının kurbanlarına adanmış, New Jersey (ABD) eyaletine bağlı Bayonne şehrindeki “Acı Gözyaşları” anıtı. 30 metre yüksekliğindeki anıt, içinde metal bir “gözyaşı” asılı çatlak bir steldir. ABD’de zor karşılanmasına rağmen anıt, uluslararası alanda önemli bir jest olarak değerlendiriliyor.
Keder gözyaşı
Yelets’teki “Kanlı Kilise” ve Kurtarıcı İsa Katedrali’ndeki mozaikler – Tsereteli, Rus Ortodoks Kilisesi ile aktif olarak çalışarak, kiliselerin iç mekanlarını mozaik tekniğini kullanarak dekore etti.
Moskova’daki Zurab Tsereteli Çağdaş Sanat Müzesi, sanatçının resimden grafiğe, heykelden tasarıma yüzlerce eserinin sergilendiği kişisel bir sanat alanı.
Tsereteli, 1997 yılından bu yana Rusya Sanat Akademisi Başkanlığı görevini yürütüyor. Onun liderliğinde Akademi, bölgelerde şubeler açarak ve eğitim programlarının sayısını artırarak faaliyetlerini önemli ölçüde genişletti.
Tsereteli ayrıca, Sovyet sonrası Rusya’da türünün ilk müzelerinden biri olan ve ülkede çağdaş sanatın gelişmesinde önemli rol oynayan Moskova Modern Sanat Müzesi’ni (MMOMA) kurdu.
Tsereteli’nin üslubu, ifadeye, dinamizme ve abartılı biçimlere olan eğilimiyle ayırt edilir. Eleştirmenler onu aşırılık, seçicilik, kasıtlı anıtsallık ve sanatsal ortamda otoriter kontrolle suçladılar. Ancak onun Rus ve Sovyet kültür tarihindeki rolü yadsınamaz; döneminin en üretken ve etkili sanatçılarından biri olması.
(Ek) Ara bilgi: Bu haber Artvin Gürcü’su Hasan Aydin katkılı!
Hasan Aydın ailesi ile birlikte 27 yıl Moskova’da yaşamış bir iş insanı. Bir dönem Gürcü Kültür Merkezi Derneği yönetiminde de görev almış, uzun yıllar Moskova Gürcü Kültür Merkezi Derneğinde de görevler üstlenmiş.
Abhazya ve Osetya işgaller’inden uzun yıllar sonra, ilk Gürcü Kültür Gecesinin Moskova’da düzenlenmesine öncülük etmiş, bu etkinlik için Türkiyeli geniş bir Gürcü sanatçı grubunu Moskova’da ağırlamış tır.
Benimde davetliler arasında bulunmam nedeniyle tanışma fırsatını bulduğum Zurab Tsereteli ile çektirilen toplu resimleri bulamadım. O günlerin Anısına Zurab Tsereteli ve Aydin aile fotoğrafının manşet foto olarak gururla paylaştık. Bu olayı başlı başına bir yazının konusu olarak değerlendirmek gerekir.
Fehmi Uzal Ustiaşvili
