Khorumi / ხორუმი
Guria-Açara savaş dansıdır. Tüm ülkeye yayılmıştır ve en beğenilen Gürcü danslarından biridir. Sadece erkekler tarafından icra edilir. Eskiden birkaç kişi tarafından yapılan bu dans şimdi 30, 40 kişiye kadar kalabalık grup tarafından icra edilebilmektedir. Dansçılar savaşçıları temsil etmektedir.
Bu dans hakkında daha geniş bilgi verelim:
Khorumi bir savaş dansıdır. Bilindiği üzere Gürcistan çok savaşlar görmüştür!
O, avcı dansından ortaya çıkmıştır. Khorumi’nin savaş karakterinin oluşumunu Guria-Açara’nın coğrafik konumu belirlemiştir. Bu iki bölge ülkenin güneybatı sınırının parçasını oluşturur.
Khorumi ve khorumi’nin türlerini mutlaka Güneybatı Gürcistan bölgesinin tarihi ve coğrafik durumu açısından incelemek gerekir.
Batı Gürcistan’da, özellikle Açara’da khorumiye karşı özel bir sevgi vardır. O, genelleştirilmiş, yaygınlaşmış ve kökleşmiştir. Açara’nın köylerinde neredeyse her aile khorumi’nin cazibesine ilgi duyar.
Khorumi’de cesaret, erkeklik, vatan toprağının korunması için baş koyulan savaşın ruhu vardır. Bölgede khorumi’ye taparcasına ilginin, beslenen kusursuz sevginin temelinde bu özellikleri vardır.
Khorumi özel ritmi, çok renkli formu, halkın özelliklerini ve en önemlisi Gürcü ruhunu yansıtması bakımından estetik bir fenomendir.
Khorumi’de Açaralı erkeğin, yani tüm ruhu ve kalbi ile Gürcü erkeğinin görünüşü ve ruhunun portresi işlenmiştir.
En başlarda khorumi dansını üç erkek yapardı.
Eğer imkân varsa, dans grubu varsa beş erkek dans ederdi. Yedi veya daha fazla değil ve beşten fazla hiçbir zaman olmamıştı. Bu bir şekilde böyle kabul edilmişti. Dansçıların sayısı kesinlikle tek sayı, üç veya beş kişi olmalıydı.
Üç adamın Khorumi dansı yaptığı eski görüntüler var, bu khorumi’nin ilk versiyonudur ve 1930’lu yıllara ait bir kayıt olup dansı üç adam icra ediyor.
Bu dans kutlamalarda sergilenirdi, kabullerde sergilenirdi, şarap küplerinin başında sergilenir üç erkek daire çeklinde bu dansı yapardı.
Bu bir savaş dansı olduğundan bir adamın yaralandığı figür her zaman sergileniyordu ve diğerleri onu götürüyorlardı. Bu adamı kollarından tutarak götürüyorlardı. Bu eylem sonradan yaralının yatırıldığı hale dönüştü, gerçekte ise önceleri böyle değildi, dans esnasında yatırmıyorlardı. İkişer adam birer taraftan elleri ile tutar ve götürürdü, bir çift bir tarafta bir çift diğer tarafta ve tek bir kişi ortada dans meydanından götürürlerdi.
Bir diğer iddiaya göre; “En çetin khorumi dansçılarının olduğu Khulo’dan [ხულო] olan Abaşidze, yaşlı bir adamdı ve yaslandı”, o yorulunca giderken yattı ve bazıları bunu savaşçının yaralanması olarak kullandı.
Khorumi çok zor danstır, genel olarak en zor ve en güzel danstır.
Khorumi saldırı savaşı değil savunma savaşını temsil eder.
Dans figürleri incelendiğinde savaşçı birimin yerleşmesi istihbarat görüntülerinde açıkça görülüyor. Düşmanın bulunduğu yeri işaret eden bir özellik olan dinlemek için kulağın yere dayanması aynı zamanda düşmanın ne taraftan geleceğini de gösterir. Bu, başka halkların savaş danslarında karşılaşılması mümkün olmayan çok özel bir şeydir.
Khorumi genel olarak üç kısımdan oluşur. Birincisi başlangıç yani savaş meydanının gözden geçirilmesi, sonra savaşa başlama, istihbarat sonrası savaşa yürüyüş ve savaş başlıyor.
İkinci yani orta kısımda ise “gadakhveuli khorumi” vardır. Bu bölüm nedense bugün artık khorumi’den çıkarılmıştır. Gerçekte eskiden bu da dansın içinde vardı. “gadakhveuli khorumi [გადახვეული ხორუმი]” denen ikinci kısma Kobuleti tarafında “gadaktseuli [გადაქცეული]” diyorlardı… Yani düşmana galip gelme ve düşmanın linç edilmesi. Bu gadakhveuli khorumi’de tam olarak düşmanın linç edilmesi var. Orada ayakla yürüyüş hareketleri, khorumi’nin başlangıcından tamamen farklı yürüyüştür ve bitiştekinden de farklılık gösterir. Burada, düşmanın linç edilişini gösteren, tekmelerle döven, sonra da düşmanı öldüren farklı figürler vardır.
Gadakhveuli hakkında şöyle bir görüş var; o sanki esas khoruminin dışına çıkmak anlamına geliyor. Tempoyu da ritimleri de değiştirmek anlamına geliyor. Bir görüşe göre ise gadakhveuli khorumi kısa, kesilmiş-toplanmış yürüyüşün birbirinden sapması ve düşünceyi veya bir konuyu özlü biçimde göstermek için birbirine karışmasıdır. Bunun için de gadakhveuli khorumiye koreografik sanat sembolü denebilir.
Daha sonra şenlik bölümü geliyor. Eskiden şu şekildeydi; Başlangıç figürleri bitiş bölümünde yani üçüncü kısımda kullanılmazdı. İlk kısmın kendi figürleri vardı, daha sonra çakolva-gadakhveuli sürüyor ve son bölümde şenlik kısmında savaşın bitiminden sonra artık başka figürler vardı. Son bölüm artık savaşı temsil etmiyordu. Son bölüm şenlik durumu idi.
İcra biçimi bakımından khorumi’nin birkaç türü var; “Gadakhveuli”, “deli khorumi”, “gadabrunebuli”, “beç khorumi”, “dzveli khorumi”.
Adını toponimlerden alan khorumi türleri var. Khikhadziruli denen “Khikhadziruli khoromi”dir, “Tskhmorisuli khorumi”, “Tzablana-Nağvareuli khorumi” ve gadakhveuli ve çamoreuli ile “Kobuleturi khorumi”. Bunlar fazlasıyla ilgi çekici halk dansları eserlerimizdir.
“Deli khorumi” bugün Türkiye’de Artvin Gürcüleri arasında muhafaza edilmiştir.
Bazılarının, deli khorumide sanki kendine has monetorizm, fazlaca duygusal bağırışlar olduğuna dair görüşü kabul görmemektedir. Artvnliler bu ilginç khorumi ile gurur duyuyorlar ve onun adının “deli” olması konusunda yapacak bir şey yok. Bazen sakin khorumi vardı, burada ise ateşli khorumi var ve halk da buna kendine göre bu adı veriyordu.
Tavmosame’den özellikle bahsedilmelidir. Tavmosame’nin olduğu yerde tavbaşi vardır, khorumbaşi vardır. Tavmosame öncüyü ifade eder, önde dans edeni. Bu bir kompozit kelimedir yani iki kelimenin birleşiminden oluşur, sama ise normal dans-tsekva anlamındadır.
Khikhadziri Vernebi [ვერნები] Köyü’nden Aslan Abaşidze ilginç bir tavmosame idi. 1936 yılında Batum devlet sirkinde arkadaşları ile birlikte hkorumi dansını icra etti. Arkadaşları Topuz Gabaidze, Vezir Mikeladze, Khusein Gabaidze ve yine bir çiboni sanatçısı, efsane çiboni sanatçısı Edehem Surmanidze ve diğerleri de onunla birlikteydi.
Her yörede khorumiyi farklı stillerde dans ediyorlar, herkesin kendi stili vardı.
Eski khorumi gruplarından söz edecek olursak: 1880 yılındaki bir grubun üyelerinin isim listesi korunmuştur. Bu grup 1920 yılına kadar faaldi. 1920 yılından sonra artık başka grup var ve bu grup 1928 yılına kadar devam ediyor. Sonra yine başka gruplar geliyor. Son olarak da Khulolu Aslan Abaşidze’nin grubu “mekhorumeebi” bilinen bir gruptur. Bu 1920 yılından itibaren vardı. Sonra onun öğrencisi Topuz Gabaidze geliyor. Onun adı Tengiz idi fakat Topuz diyorlardı. Bundan sonra artık yeni nesil geliyor.
Tüm köylerde gandagana dansını da aynı şekilde khorumiyi de farklı şekillerde icra ediyorlardı. Onların, her grubun kendi stili vardı. Şu gruplar vardı; Khulo grubu, Şuakhevi grubu, Tskhmorisi-Keda grubu, Kobuleti grubu, Khelvaçauri grubu.
Tüm Gürcistan’da yeni nesil halk dansları gruplarının tamamının repertuarında khorumi vazgeçilmez yerini almış olup ünü de Gürcistan sınırlarını çoktan aşmıştır.
