Onur Sarikaia: Nikala, Niko ya da gerçek adıyla Nikoloz… Gürcü resminin hatta dünya resminin en naif isimlerinden biri olan NikolozPirosmanashvili’den bahsetmeye çalışacağım size.Değil resim eğitimi herhangi bir alanda eğitim almamış olan bu sanat dehası Naif sanat akımının dünyadaki öncü isimleri arasında yer almış ve 20. yüzyılın en büyük dehaları arasında sayılan Pablo Picasso’nun etkilendiği isimler arasında kendine yer bulmuştur.
Kakheti, Mirzaani köyünde 1856 yılında çiftçi bir ailenin evinde dünyaya gözlerini açan sanatçının hayatı yer yer zarar görmüş bir film şeridini andırsa da doğaya, sanata ve ait olduğu topluma bağlı duygular ile yaptığı resimler onun hayatında zarar görmüş şeritleri restore edebilmemize ve hayatına dair fikir yürütebilmemize olanak sağlar. Tıpkı büyük Rönesans ustası Michelangelo gibi çocukluk yıllarında bulduğu farklı objelere resimler yaptığı bilinen Pirosmani’nin bu özelliği çektiği ekonomik sıkıntılar yüzünden ileri yaşlarında da sürdü veresimdeki temel maddesi tuval değil kara muşamba oldu.
Küçük yaşlarda yetim ve öksüz kalan sanatçının çocukluk ve
gençlik dönemi sanatında derin izler bırakmıştır. Annesi tarafından evlatlık verildiği Kalantarovların evinden ilk gençlik yıllarında ayrılan Pirosmani dönem dönem ticareti denese de başarılı olamamıştır. Bir yakınıyla birlikte açtığı şarküteri dükkânının girişine çizip astığı süt veren inek resimleri Tiflis esnaf çevresince beğenilmiş ve dükkânlara, meyhanelere
tablo ve tabela siparişleri yapmaya başlamıştır. Ömrünün tamamını Tiflis’te geçiren Pirosmani’nin mesleği de bu iş olmuş gibidir. Cüzi fiyatlara hatta yer yer yemek ya da yatacak yer karşılığında esnafa resimler yaptığı için Tiflis’teki meyhane ve mağazalar onun resimleriyle ve tabelalarıyla dolmaya başlamıştır. Doğadan tasvirler, Gürcü tarihinden karakterler, Tiflisli tüccarlar, sofra sahneleri ve çevresindeki karakterler onun resimlerindeki kompozisyonları oluşturmuştur. Farklı mekân ve figürleri aynı kompozisyonda ustalıkla birleştirmesi onun sanatsal zekâ seviyesini göstermektedir.
Pirosmani’nin eserlerinde geleneksel çok sesli Gürcü müziğinin etkisinden olsa gerektir. Mitoloji, insan ve doğa bir trio hâlinde şarkılar mırıldanır izleyiciye. Sadelik ve düzen vazgeçilmez tılsımlarındandır Pirosmani’nin. Resimlerinde genellikle sade fonları kullanan Pirosmani ilgiyi figürlerin iç dünyalarına çekerek çevresindeki karakterleri ve dönem Gürcistanı’nı primitif bir bakış ile aktarır. Pirosmaninin sanat dünyasının hayali yada fantastik olduğu söylenemez.İçinde bulunduğu dünyayı,mekanları,kişileri duygusal bir yaklaşımla somut bir bakışla ele almaktadır sanatçı.
Ve Aktrist Margarita… Pirosmani’nin nikah masasından kaçmasına sebep olan,uğruna her şeyini satıp 1 milyon kızıl
gül satın aldığı kadın.Bir Fransız tiyatro topluluğunda oyuncu
olan Margarita de Serves ile Gürcistan turnesinde tanışmıştır
Pirosmani.En popüler tablolarından olan ‘Aktrist Margarita’
isimli tablosunun analizi Margarita’nın sanatçının gözündeki
değeri görmemize olanak sağlar.Kısa bir kadın olan Margarita tabloda bir elinde çiçek tutar vaziyette doğanın derinliklerindeki bir güzellik anıtı gibi tasvir edilmiştir.Resimde yer alan kesik ağaçlar ikisini temsil etmektedir belki de. Tüm gelirini Margarita için harcayan,sadece onun için yaşayan Pirosmani’yi terk etmiştir Margarita zira.Söylentiye göre zengin biriyle evlenmiştir de hemencecik.Bu durum Pirosmani’nin yaşamındaki en derin yaralardan biri olarak yerini hep korumuştur.1950’li yıllarda Pirosmani’nin ölümünden uzun yıllar sonra Louvre müzesinde
Pirosmani sergisi açılmış ve aktrist bu sergiye katılmıştır ve kendisinin resmedildiği tablonun önünde resim çekinmiştir. Margarita ile Niko son kez bu sergide buluşmuşlardır.
Belki de yaşadığı yüzyıl onu bu denli başarılı yapmıştı. 19. yüzyıl tüm dünyada olduğu gibi Gürcistan’da da verimli bir zaman dilimiydi. Nitekim İlia Chavchavadze, Akaki Tsereteli, İakob Gogebashvili, Vaja Pşavela gibi Gürcü ulusal hareketinin ve edebiyatının güçlü isimleri de bu yüzyılda yaşamışlardı.
Pirosmani’nin sanat çevrelerince ilk keşfi Sovyet avangardının önemli isimlerinden İlia Zdanevich tarafından olmuştur. 1913 yılında ilk kez entelektüel Tiflis çevrelerince tanınmaya başlayan Pirosmani bu çevrede birkaç toplantıya davet edilmiştir. Gudiashvili’nin anlatımına göre Pirosmani bu toplantıda şehir merkezinde büyük ahşap bir ev inşa etmeyi ve bu evde semaverde çay yapıp sanat üzerine muhabbet etme isteğini belirtmiştir.’ Tsnobis Purtseli’ gazetesinde resimleri yayımlanan sanatçının yine aynı gazetede sebebi belirsiz kötü bir karikatürünün yayınlanışı Pirosmani’nin hayatındaki en büyük
yıkımlarından biri olmuştur. Gururlu karakteri ile bilinen sanatçının bu haberden sonra sağlığının bozulduğu ve zaten kötü giden hayatının iyice kötüyegittiği L.Gudiashvili tarafından aktarılmaktadır.
Sıklıkla rastlandığı üzere ölümünden sonra eserlerine paha biçilemeyen sanatçı, 1918 yılında sefalet içinde yaşadığı merdiven boşluğunda hayata gözlerini yummuştur. Mezarının nerede olduğu bilinmemektedir. Zor ve kötü bir hayat geçiren
Pirosmani’nin çocukluğundan beri süregelen resim aşkı hayatı boyunca tüm zorluklara rağmen sürmüş ve Gürcü resminin en ikonik karakterlerinden biri olmuştur. Sonraki dönem sanatçılarını derinden etkileyen Pirosmani, dünya sanat tarihindeki yeri ile de ölümsüzlüğünü kanıtlamaktadır.
Sözümüzü Pirosmani’nin yaşamı boyunca dile getirdiği şu çağrıya eşlik ederek nihayete erdirelim.”ავაშენოთ დიდი ხის სახლი, დავდგათ სამოვარი, დავსხდეთ და ვისაუბროთ ხელოვნებაზე…” (Gelin,büyük bir ahşap ev inşa edelim,bir semaver kurup oturalım ve sanat üzerine konuşalım.)
Esen kalın.
