TARİHTEN SAYFALAR
Murat Kasap: Lazistan Sancağı hakkında: 1839’da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile Osmanlı yerel idari teşkilatlanmasında değişiklikler olmuş eyalet sistemi kaldırılmıştır. Batum, Çürüksu, Atina, Arhavi, Gönye, Hopa, Acara-i Ulya, Acara-i Süfla, Livane, Hemşin ve Macahel birleştirilerek Lazistan Sancağı oluşturulmuş ve Batum Şehri Lazistan Sancağı’nın merkezi haline getirilmiştir. (Zaman zaman sadece Batum Sancağı şeklinde de kayıtlara geçmiştir.) 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında ise Batum’un Ruslara bırakılmasıyla Lazistan Sancağı’nın idari sınırları değişmiş ve sancak merkezi Rize olmuştur. 1880 tarihli Lazistan Sancağı’nın ıslahat ve imarıyla ilgili hazırlanmış bir raporda; Lazların ve Gürcülerin ırk olarak birbirlerinden uzak olmadıkları, bunların son asırda meydana gelen iki büyük Osmanlı-Rus Savaşı’nda (1853-1856 Kırım Savaşı ve 1877-1878 Savaşı) sınırlarda Ruslara bir adım dahi attırmadıkları, bu iki kavmin Osmanlılar için önemli unsurlar (unsur-ı kavî) oldukları belirtilmektedir. Yine bu raporda Batum’un Rusya’ya terki üzerine Gürcülerin çoğunun Anadolu içlerine hicret ettikleri de vurgulanmıştır…..)
“Lazlar cinsen andan baîd olmayan Gürcü kavimlerinin kıymet-i cinsiyeleri asrımızda müsadif olduğumuz iki azim Moskov Muharebesinde düşman din ve devlet hudutlarından bir hatve-i tecavüz ettirmemek gibi alem-pezan muvaffakiyetleriyle müsbet olup şu halde bu iki kavmin devlet-i aliye için bir unsur-ı kavi olduğu emr-i mütehakkik bulunmuştur. Ancak Gürcülerin Batum’un istilasından sonra külliyetle memalik-i şahane içerisine hicret ederek hudud-u hakaniden tebaüdleri ve Lazların bahren müsellem olan maharat ve mertlikleri inzimamı bu cihetlerde ki …..”
