ძალიან საინტერესოა, საბჭოთა კავშირის 1920-იანი წლების
პოლიტიკური, სოციალური თუ სამეცნიერო ლიტერატურის კითხვა. ამ წყაროებში, კერძოდ აფხაზეთის, მისი მოსახლეობის შესახებაც უნიკალურ მასალებს წააწყდებით.
ამჯერად გთავაზობთ ამონარიდებს წიგნიდან К истории революционного движения в Абхазии : сборник Главполитпросвета Абхазии. – Сухум, 1922.
ეს არის ოფიციალური გამოცემა, შედგენილი აფხაზეთის ხელმძღვანელის ნესტორ ლაკობას მიერ.
“თუ მეფის რუსეთმა საბოლოოდ არ მოსპო ეს ეთნოგრაფიული ხალხი (აფხაზები), რომელთაც არც საკუთარი კულტურა, არც საკუთარი დამწერლობა არ გააჩნდა და წარღვნამდელ, პრიმიტიულ პირობებში ცხოვრობდა, ეს გამოწვეული იყო პოლიტიკურ მოსაზრებებით, ჩამოეგდო შუღლი აფხაზებსა და ქართველებს შორის და ამრიგად ებატონა აქ.” (4)
“ეკონომიკურად აფხაზები აფხაზეთში მცხოვრებ სხვა ხალხთა შორის ყველაზე ჩამორჩენილები არიან. აფხაზი იკვებება სიმინდით, რომელიც მხოლოდ იმდენი მოჰყავს, რაც მის ოჯახს მოსავლიდან მოსავლამდე ეყოფა” (5)
“აფხაზები არც ქრისტიანები არიან, არც მუსლიმანები, თუნდაც ფორმალურად ასე მოიხსენიებდნენ საკუთარ თავს. აფხაზისათვის რელიგია გაუგებარი საგანია. ის ბუნებით, ისტორიულად ათეისტია, უღმერთოა. ზოგიერთ წარმართულ რიტუალს თუ ასრულებს, ისიც ზერელედ, ჩვეულებით, სუფთა ფორმალურად. (20)
ნესტორ ლაკობას ამ შეფასებებში ნათლად ჩანს, რომ ეს “აფხაზი”, მეოცე საუკუნის დასაწყისშიც კი, ჩამორჩენილ, პრიმიტიულ ეთნოგრაფიულ ერთეულს წარმოადგენს, რომელიც არანაირად არ ჩანს იმ ძველი აფხაზების მემკვიდრედ, რომელმაც დიდი ქრისტიანული კულტურა შექმნა აფხაზეთში. ლაკობა არ ამბობს და ვერც იტყოდა, რომ ეს კულტურა ქართულია და ის ქართველმა აფხაზებმა შექმნეს. აქ ისიც ჩანს, რომ ეს ეთნოგრაფიული ჯგუფი მხოლოდ იარაღია რუსეთის ხელში ამ მხარისა და ქვეყნის ნამდვილი პატრონების-ქართველების წინააღმდეგ.
***
Sovyetler Birliği’nin 1920’li yıllarına ait siyasi, sosyal ve bilimsel literatürü okumak oldukça ilginçtir. Bu kaynaklarda, özellikle Abhazya ve onun nüfusu hakkında da eşsiz materyallere rastlamak mümkündür.
Bu kez sizlere şu kitaptan alıntılar sunuyoruz: Abhazya’daki Devrimci Hareketin Tarihine Dair: Abhazya Ana Siyasal Eğitim Yayınları. – Sohum, 1922.
Bu resmi bir yayındır ve Abhazya lideri Nestor Lakoba tarafından derlenmiştir.
“Eğer Çarlık Rusyası bu etnografik halkı (Abhazları) tamamen ortadan kaldırmadıysa –ki bu halkın ne kendi kültürü, ne de kendi yazısı vardı ve tufan öncesi, ilkel koşullarda yaşıyordu– bunun nedeni siyasi bir hesaptı: Abhazlarla Gürcüler arasında düşmanlık yaratmak ve böylece burada hâkimiyet kurmak.” (s. 4)
“Ekonomik olarak Abhazlar, Abhazya’da yaşayan diğer halklar arasında en geri kalmış olanlardır. Abhaz sadece ailesine bir hasattan diğerine yetecek kadar mısır yetiştirir ve onunla beslenir.” (s. 5)
“Abhazlar ne Hristiyandırlar ne de Müslüman –her ne kadar kendilerini biçimsel olarak bu şekilde tanımlasalar da. Abhaz için din anlaşılmaz bir şeydir. Doğası gereği, tarihi olarak ateisttir, tanrısızdır. Bazen bazı pagan ritüelleri yerine getirir, ama onu da yüzeysel olarak, gelenek gereği, tamamen biçimsel olarak yapar.” (s. 20)
Nestor Lakoba’nın bu değerlendirmelerinde açıkça görülüyor ki, bu “Abhaz”, 20. yüzyılın başında bile geri kalmış, ilkel bir etnografik topluluk olarak görülüyor; ve hiçbir şekilde Abhazya’da büyük Hristiyan kültürünü yaratmış olan eski Abhazların mirasçısı olarak görünmüyor. Lakoba söylemiyor –zaten söyleyemezdi ki– bu kültür Gürcü kültürüdür ve onu Gürcü Abhazlar yaratmıştır. Buradan aynı zamanda şu da anlaşılmaktadır: bu etnografik grup, yalnızca Rusya’nın elinde bir araçtır; bu bölgenin ve ülkenin gerçek sahipleri olan Gürcülere karşı kullanılan bir araç.
