Veysel Çolak
BİR ŞİİRİ YAZILDIĞI SÖZCÜKLER İÇİN OKUMAK
Çoğu kez şiir kitaplarını farklı aranışlar için okurum. Yeni, başka şairlerde olmayan bir sözdizimi var mı diye bakarım. Şiirdeki sesin oluşturulmak istenen anlamla örtüşüp örtüşmediğine bakarım. Bazen şiir kitapları bir sözlüktür benim için. Sadece sözcüklere bakarım. Sözcüklerin hiçbir gücün kımıldatamayacağını sağlamlıkta kullanılıp kullanılmadıklarına bakarım. Şair tarafından uydurulmuş, dil sapması bağlamında değiştirilmiş sözcükler de dikkatimi çeker; şiir diline bir katkı getirip getirmediklerini irdelerim.
Bir de şiire hiçbir değer katmadığı halde yabancı dillerden alınıp kullanılan sözcükler var. Entelektüelliğin bir göstergesi sanılıyor bu, elbette insanı da gülümsetiyor. Yazılan şiirlere bakın. Arapça, Farsça, İngilizce, Fransızca, İspanyolca, İtalyanca… ne çok sözcük kullanılmış.
Bugünlerde şiirlerde kullanılan sözcüklere eğildim daha çok. Şairler kıyıda köşede kalmış sözcükleri kullanmayı da sever. Örnekler üzerinden söyleyeyim düşüncemi: “İçim gölet dipleri gibi kaynardı, doluksardım / Ağlardım, uzun kentlerden dönerdiniz siz” (1) Bu dizelerde Gülten Akın “göz yaşarmak, ağlayacak duruma gelmek” anlamına gelen ‘doluksamak’ sözcüğüyle tanıştırıyor bizi.
“Tutmuş kolumdan yediyor beni yaşamaya” (2) dizesiyle Can Yücel ise ‘bir hayvanı ya da bir şeyi bir ipe bağlayıp çekerek arkasında götürmek, yedeğinde götürmek; bir kimseyi, yardımcı olmak ereğiyle, elinden tutup götürmek, yanında gezdirmek’ anlamlarına gelen ‘yedmek’ sözcüğünü anımsatıyor.
“Zakkumsu ses; gümrah / bir bahçe olsun isterdim / kederin ve deliliğin arkası.” (3) Ahmet Oktay’ın bu dizelerinde de 1970’li yıllarda tepe tepe kullandığım ‘gümrah’ sözcüğü var. Bitkiler için aşırı büyümüş anlamına geliyor. ‘doluksamak, yedmek, gümrah’; bu üç sözcük kalıcı olamayacak gibi gözüküyor. Şiire de bir katkılara yok. Böyle sözcüklere dikkat etmeli sanırım.
(1) Gülten Akın, Varlık dergisi, Mayıs 1995
(2) Can Yücel, Evrensel Kültür, Şubat 1995
(3) Ahmet Oktay, Gösteri, Şubat 1995
