სადაურსა სად წაიყვან…
სერგო ვარდოსანიძე: ამ სურათზეა თანამედროვე თურქეთის სოფელი-ისტორიული ერუშეთის არდაგანის პროვინციის ჰანაკის რაიონში,რომელსაც 1959 წლამდე ერქვა ვარდოსანი,დღეს იამჩიოლუა. სოფელშია ვარდოსანის ციხე,რომელიც მდებარეობს კლდეზე, ჩოთის ნაკადის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ იამაჩიოლუს აღმოსავლეთით. ეს ნაგებობა, რომელიც ნაღმტყორცნების გამოყენების გარეშე იყო აგებული, მთლიანად განადგურდა და მხოლოდ კედლის ნაწილი დარჩა. ამ მეგალითური ნაგებობის მხოლოდ დასავლეთით, კლდეზე ამოტვიფრული ფიგურები და ქართული დამწერლობა აღმოჩნდა ციცაბო კლდის ზედა ნაწილზე, რომელსაც ბოლოში გამოქვაბული აქვს. ერთ-ერთ ამ თხზულებაში გამოყენებულია ქართული ანბანის ასომთავრული ასოები. დამწერლობის სტილიდან გამომდინარე, ეს ქართული წარწერა XI საუკუნით თარიღდება. ეს წარწერა იკითხება როგორც „ღ(მერთ)ო, შ(ეიწყალ)ე ლ(უ)კ(ა)ჲ“ (უფალო, აპატიე ლუკას). მეორე წარწერა ასევე XI საუკუნით თარიღდება. სავარაუდოა, რომ ეს ქართული წარწერა დაუმთავრებელი დარჩა. ქართული ანბანის ნუშური ასოებით დაწერილი ოთხსტრიქონიანი წარწერა ასე იკითხება: „ს(ა)ხელითა | ღ{მრთის{ა}ჲთა, | ესე დედაჲ (?) | [—]“ (ღვთის სახელით ეს დედა (?)…).თურქულ საბუთებში 1595 წელს დაფიქსირებულია პატარა და დიდი ვარდოსანი,დიდ ვარდოსანში 20 კომლი,პატარაში18 ცხოვრობდა,ქრისტიანები,გავრცელებული სახელები იყო:ივანე,ბადურა,მანოელი,მიქაელი,პაპუნა,გრიგოლი,მანასე,იოსები.დიდი და პატარა ვარდოსანი ოსმალებმა დაიპყრეს 1551 წელს,აქედან აიყარა ქართველი მოსახლეობა და დაიძრა იმერეთისაკენ…
ასე მივიღეთ ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოვრეთში დიდი და პატარა ვარდოსანიძე,ნეტავ იქ რა გვარები ვიყავით?
