ÇVENEBURİLER, AĞZINIZDAN ÇIKAN HER KELİMEYİ, TÜRKÇE YA DA GÜRCÜCE SANMAYINIZ!
1) TÜRKÇE YA DA GÜRCÜCE OLDUĞUNU DÜŞÜNDÜĞÜMÜZ; AMA ASLINDA YABANCI KÖKENLİ OLAN KELİMELER
2) GÜRCÜCE VE TÜRKÇE’DE HANGİ DİLDEN KAÇ YABANCI KELİME VAR?
1) GÜRCÜCE OLDUĞUNU DÜŞÜNDÜĞÜMÜZ; AMA ASLINDA YABANCI KÖKENLİ OLAN KELİMELER:Modern Gürcü dilinin ana sözlüğü yaklaşık 113.000 kelimeden (Profesör Arnold Çikobava’nın sözlüğü) oluşmaktadır, ancak 20.000’den fazla kelime yabancı dillerden (Yunanca, Roma, Türkçe, Arapça, Fransızca, İngilizce, vb.) türetilmiştir.
Yüzyıllardır Gürcü dilinde kullanılan, ancak yabancı kökenli olduğunu bildiğimiz kelimelere örnek verecek olursak: ისტორია (İstoria/History/Tarih), მათემატიკა (Matematika/Mathmetics/Matematik), მუსიკა (Musika/Music/Müzik), ფილოსოფია (Plosopia/Philosophy/Felsefe), რითმა (Ritma/Rhythm/Kafiye), ტრაგედია(Tragedia/Tragedy/Trajedi), კალენდარი (Kalendari/Calendar/Takvim), v.b.
Gürcü dilinde son zamanlarda yerini alan kelimeler var: სელფი (Selpi/Selfie/Özçekim), დრონი (Droni/Drone/Uçangöz), მაუსი (Mausi/Mouse/Fare), გაჯეტი (Gaceti/Gadget/Alet), ტაბლოიდი (Tabloidi/ Tabloidi/Taablet) v.b. Ancak zamanla birçoğu kullanımdan düşebilir (Örneğin, eskiden kullanılan anca zamanla eskiyen ‘’Sinema, Schlager’’ ve diğer bazı yabancı kelimeler)
Eski tarihlerde Gürcüstan’ı işgal edenlerin (Araplar, Persler, Türkler) uzun süre, Gürcüstan’a egemen olması, Gürcü diline damgasını vurdu ve ödünç alınan birçok kelime Gürcü diliyle o kadar özdeşleşti ki, artık onların yabancı kökenli kelimeler olduğuna bile inanmıyoruz.
Bu yüzden yurtdışından ithal edilen ve bugün öz Gürcüce olduğunu zannettiğimiz kelimelerden, küçük bir parça sunuyoruz.
Arapça’dan ödünç alınan kelimeler:არაყი (Araki/Votka) – Arapça’da ter anlamına gelir, damıtılan kazanın teri olduğu için Gürcüce votka denir; ბარაქა (Baraka/Bereket)ფიქრი (Pikri/Düşünme)ამაყი (Amaki/Gurur)ბარათი (Barati/Kart)ვაზნა (Vazna/Fişek)ნალი (Nali/Nal)ავზი (Avzi/Havuz)ბასრი (Basri/Keskin)ღალატი (Ğalati/İhanet)შუღლი (Şuğli/Düşmanlık, Kin)ნამუსი (Namusi/Namus)ხაბაზი (Khabazi/Fırıncı)საათი (Saati/Saat)სურათი (Surati/Resim)ვარდი (Vardi/Gül)მოედანი (Moedani/Meydan)ყისმათი (Kısmati/Kısmet)მუშტარი (Muştari/Müşteri)დუნია (Dunia/Dünya)მარიფათი (Maripati/Marifet)ალყა (Alka/Halka)ალმასი (Almasi/Elmas)Farsça’dan (eski İran’dan):განძი (Gandzi/Hazine),მასპინძელი (Maspidzeli/Ev Sahibi)ეშმაკი (Eşmaki/Şeytan)Modern Farsça’dan:ლექსი (Lekis/Şiir),აივანი (İavani/Balkon),ბაღი (Baği/Bağ),ბაღჩა (Bakhça/Bahçe),ვარჯიში (Varcişi/Egzersiz),ზეიმი (Zeimi/Kutlama),თამბაქო (Tambako/Tütün),თასი (Tasi/Kupa),თუნგი (Tungi/Testi),იასამანი (Iasamani/Leylak, Yasemin),კაბა (Kaba/Elbise),ნაბადი (Nabadi/Aba),ნამი (Nami/Nem),ნიშანი (Nişani/İşaret),ნოხი (Nokhi/Kilim),ნუსხა (Nuskha/Nusha),ქალაქი (Kalaki/Şehir),ქამარი (Kamari/Kemer),ქარხანა (Karkhana/Fabrika),ქიშმიში (Kişmişi/Kuru Üzüm),შარა (Şara/Kavşak),ჩანგალი (Çangali/Çatal),ჩირაღდანი (Çirağdani/Meşale),ჩირქი (Çirki/İrin),ხაზინა (Khazina/Hazine),ხალი (Khali/Ben),ხალიჩა (Khaliça/Halı),ხურმა (Khurma/Trabzon Hurması),ჯადო (Cado/Büyü),ჯამი (Cami/Reçel),ჯილდო (Cildo/Ödül),ჰავა (Hava/Hava)ბრინჯი (Brinci/Pirinç)ფლავი (Plavi/Pilav)ბურღული (Burğuli/Bulgur)ფალავანი (Palavani/Pehlivan)ზურმუხტი (Zurmukhti/Zümrüt)Türkçe’den:ოჯახი (Ocakhi/Aile),თახსირი (Takhsiri/Tahsir),სუფრა (Supra/Sofra),ფარდა (Parda/Perde),ყაიდა (Kaida/Kural),ყოჩი (Koçi/Koç),ყაბული (Kabuli/Razı),ოთახი (Otakhi/Oda),ფული (Puli/Para),ბაიყუში (Baykuşi/Baykuş),იარაღი (İaraği/Silah),ლეში (Leşi/Le),ყაბალახი (Kabalakhi/Kabalak),ყაენი (Kaeni/Kaan),ყაჩაღი (Kaçaği/Kaçak)ჩოხა (Çokha/Çuha),ბინა (Bina/Daire)გემი (Gemi/Gemi)ბაირაღი (Bayraği/Bayrak)ამაგი (Amagi/Emek)
Yukarıdaki yazı, http://intermedia.ge/ internet haber sitesindeki aşağıda Gürcüce orijinali bulunan 10 Mayıs 2016 tarihli makaleden, Çveneburi Gürcüler Facebook grubunda sorulan ‘’Domates’in Gürcücesi Nedir?’’ sorusuna verilen cevaplarda kimilerimiz için yaşanan belirsizlik üzerine, sizlerin faydalanması dileğiyle, Türkçeye tercüme edilmiştir.
სიტყვები,რომლებიც ქართული გვგონია და სინამდვილეში უცხოური წარმოშობისაა
2016, 10 მაისი, 12:11თანამედროვე ქართულ ენის ძირითადი ლექსიკური მარაგი დაახლოებით 113 000 სიტყვისგან შედგება(პროფ.არნოლდ ჩიქობავას ლექსიკონი), თუმცა აქედან 20 000 სიტყვაზე მეტი უცხო ენებიდან არის შემოსული.(ბერძნული, რომაული, თურქული, არაბული, ფრანგული, ინგლისური და ა.შ)არის სიტყვები, რომლებიც უკვე საუკუნეებია დამკვიდრდა ქართულ ენაში, თუმცა ვიცით რომ უცხო წარმოშობისაა.მაგ:ისტორია, მათემატიკა, მუსიკა, ფილოსოფია, რითმა, ტრაგედია, კალენდარი და ა.შ. არის სიტყვები რომელიც სულ ახლახან დაიმკვიდრა ადგილი ქართულ ენაში:სელფი, დრონი, მაუსი, გაჯეტი, ტაბლოიდი და სხვა, თუმცა დროთა განმავლობაში შესაძლოა ბევრი მათგანი ამოვარდეს ხმარებიდან(მაგალითად როგორც მოძველდა ზოგიერთი უცხო სიტყვა, რომელიც თავის დროზე იხმარებოდა:სინემა, შლაგერი და მრავალი სხვა)დამპყრობელთა ხანგრძლივმა ბატონობამ(არაბები, სპარსელები, თურქები) თავის დაღი დაასვა ქართულ ენას და მრავალი ნასესხები სიტყვა იმდენად შეუსისხლხორცდა ქართულ ენას, რომ მათი უცხო წარმოშობის არც გვჯერა.მაშ ასე გთავაზობთ მხოლოდ მცირე ნაწილს, რომელიც უცხოურიდან არის შემოსული, მაგრამ ქართული გვგონია.არაბულიდან:არაყი – არაბულად ოფლს ჰქვიან, ვინაიდგან იგიცა ქვაბისა ოფლი არს, ხოლო ქართულად არაყსა სახელად იყი ეწოდების ;ბარაქა – კურთხევა, წყალობა;ფიქრი-ქართულად საგონებელი, განზრახვა გულის-თქმა.ამაყი არაბ. احمق – ბრიყვი, ბოროტი, სულელი;ბარათი – სხვათა ენაა, მცირე ნაწერსა ჰქვიან, ქართულად ავთრათი;ვაზნა – თოფის წამლის ჭურჭელი. ქართულად მუხტი ჰქვიან.ნალი-ქართულად საჭედარი და ლუმბა ჰქვიან;ავზი – წყლის სადგური;ბასრი – ფოლადი რკინა;ღალატი – არაბ. ღალატ „შეცდომა, დანაშაული. 1. გამცემლობა, ვერაგობა, ორგულობა;შუღლი – სიტყვით ბრძოლა;ნამუსი – ქართულად პირისწყალი;ხაბაზი – მეპურე;(სულხან-საბას ლექსიკონის მიხედვით)სპარსულიდან (ძველი ირანულიდან):განძი-საუნჯე;მასპინძელი-სახლისა და ლხინის უფალი;ეშმაკი-ბოროტი, გენია, ავი სული.ახალი სპარსულიდან არის ნასესხები შემდეგი სიტყვები:ლექსი, აივანი, ბაღი, ბაღჩა, ვარჯიში, ზეიმი, თამბაქო, თასი, თუნგი, იასამანი, კაბა, ნაბადი, ნამი, ნიშანი, ნოხი, ნუსხა, ქალაქი, ქამარი, ქარხანა, ქაჯი, ქიშმიში, შარა, ჩანგალი, ჩირაღდანი, ჩირქი, ხაზინა, ხალი, ხალიჩა, ხურმა, ჯადო, ჯამი, ჯილდო, ჰავა და სხ.თურქულიდანაა შემდეგი სიტყვები:ოჯახი, თახსირი, სუფრა, ფარდა, ყაიდა, წესი, ყოჩი, ყაბული, თამადა, ოთახი, ქუჩა, ფული, კერა, ბათქაში, ბაიყუში, ბოღმა, ყოჩი, ფარა, იარაღი, იორღა, ლეში, ოთახი, ყაბალახი, ყაენი, ყავარი, ყაჩაღი, ჩოხა, ფარდა, ქუჩა, ფული, კერა, ბინა და სხვა.
Kaynak: http://intermedia.ge/ სტატია/74203-სიტყვები-რომლებიც-ქართული-გვგონია-და-სინამდვილეში-უცხოური-წარმოშობისაა/99/
2) TÜRKÇE’DE HANGİ DİLDEN KAÇ YABANCI KELİME VAR?Türk Dil Kurumu’nun güncel Türkçe sözlüğünde 111 bin 27 kelime bulunuyor. Bunun 14 bin 1981’i yabancı kökenlidir.Almanca 98Korece 1Arapça 6467Latince 78Arnavutça 1Macarca 9Bulgarca 19Moğolca 4Ermenice 24Norveç 2Farsça 1359Portekizce 3Fince 2Rumca 400Fransızca 5253Rusça 44İbranice 7Slavca 24İngilizce 485Soğdca 24İspanyolca 33Yunanca 48İtalyanca 89Japonca 9Toplam 14 bin
Hangi kelimeler hangi dilden?ARAPÇA: Cumhuriyet, halk, devlet, hukuk, hürriyet, adalet, milliyet, vatan, şehit, akıl, aile, ahlakFRANSIZCA: Laik, sosyal, çevik, bürokrasi, televizyon, radyo, terör, abajur.FARSÇA: Zengin, aferin, bahçe, bülbül, can, canan, abdest İTALYANCA: Politika, gazete, alaturka, banka, çapa, çimento, fabrika.İNGİLİZCE: Bot, cips, futbol, hostes, e-mail, kariyer, lobi, linç RUMCA: Avlu, bezelye, domates, fener, zoka, çerez. ALMANCA: Dekan, filinta, kuruş, otopark, şalter, vokal, panzer. KORECE: Tekvando.ARNAVUTÇA: Plaçka
Yukarıdaki yazı, eğitim sistem internet adresindeki 5 Ağustos 2018 tarihli makaleden derlenmiştir.
(Hakan) Gaffar Yılmaz/Temur Katamadze26 Nisan 2020 – Batum/Gürcüstan
