ქართული ენციკლოპედიური ლექსიკონი
Amirani / ამირანი
Gürcü mitoloji kahramanı. Gürcü halk destanı Amiraniani’nin ana kahramanıdır. Amirani hakkındaki destansı anlatımlar Gürcistan’ın tüm bölgelerine yayılmış olup bu efsane Hristiyanlık öncesi döneme dayanmaktadır. Amirani fügürü Gürcistan’a M.Ö.30-M.Ö.20 yıllarında yerleşmiş olup arkeolojik kazılarda, örneğin Mtskheta’da ortaya çıkarılan bronz kemerlerde, Tiflis’de çıkarılan gümüş kâselerde görülmektedir.
Efsaneye göre Amirani, Svan anlatımındaki av tanrıçası Dali’den doğma ve sıradan, ölümlü, bir avcıdan olmadır. Dali tanrılara ihanet etti ve ölümlü Darcalani’yi sevdi. Darcalani’nin kıskanç bir karısı vardı, bunu duydu ve Dali uyurken usulca sokulup altın rengi örgülü saçlarını kesti. Karısına kızan Darcalani evine döndü, hamile kalan tanrıça Dali’nin yanında bir daha görülmedi. Saçları kesilen Dali gücünü ve doğurma yetisini de kaybetti. Dali’nin ağıtını iyi kalpli avcı Sulkalmakhi duydu, ona yardım etti;
Dali, elmas bıçakla karnının yarılarak bebeğin alınmasını istedi. Erkek olursa adını Amirani koyacaktı. Dali’nin karnından erken alınan bebek 3 ay bir düvenin, sonra da üç ay bir boğanın karnında olgunlaştırıldı. Daha sonra, avcı bu bebeği altın beşiğe yatırıp İamani’ye bırakacaktı. Bebek ya ölecek, ya yaşayacaktı, yaşarsa büyük bir geleceği vardı. Amirani yaşadı. Tanrıça Dali’nin güneş gibi parlayan oğlu oldu, Dali oğlunun bir kahraman olacağını biliyordu. Sulkalmakhi Dali’nin söylediği her şeyi yaptı. Gelen geçen herkes Amiran’a anne babasını soruyor, o anne babasını bilmiyordu. Tanrı da oraya uğrayıp sordu, Amiran ona da aynı cevabı verdi, bunun üzerine tanrı Amiran’ı kutsadı, ona 12 boğa kuvveti, cesaret ve savaş yeteneği verdi. Ona elmas hançer verdi, çok sıkışmadıkça kullanmamasını istedi, Amiran’a dünyada hiç kimse seni yenemez dedi. İamani Amiran’ı evlat edinip iki oğlu Badri ve Usipi’ye kardeş yaptı.
Amirani birçok kahramanlık yaptı: Güneşi dev balinanın karnından kurtardı, Bak-Bak isimli devi yendi, ejderhaları öldürdü, dokuz kardeşler krallığını yerle bir etti. Evleneceği bulutlar tanrısının kızı Kamari’yi gökyüzünden indirdi.
Kahraman en sonunda tanrıyı yenmeye karar verince tanrı onu feci şekilde cezalandırdı ve Kafkas Dağları’na zincirledi. Her gün bir kartal gelerek onun kalbinden ve ciğerinden parça koparıp yiyordu. Amiran ölümsüzleşti, organları kendini tamamlıyordu.
Onlarca yüzyıl boyunca bu efsane anlatılırken değişime uğradı ancak ana içeriğini korudu.
