Gürcü Ansiklopedik Sözlüğü/ქართული ენციკლოპედიური ლექსიკონი
Darialis Kheoba / დარიალის ხეობა
Daryal Geçidi. Kuzey Kafkasya’yı Güney Kafkasya’ya bağlayan en önemli geçitlerden biridir. Kafkasya’nın merkezî ülkesi Gürcistan için Daryal Geçidi [დარიალის ხეობა] her zaman önem arz etmiştir.
Rusya Federasyonu’na bağlı Kuzey Osetya Özerk Cumhuriyeti’nin başkenti Vladikafkas’ı Tiflis’e bağlayan yol Daryal Geçidinden geçer. Çarlık Rusya’sı zamanında yapılan “Gürcistan Askeri Yolu” adlı yol buradan geçer.
Günümüzde Rusya Federasyonu ile Gürcistan Cumhuriyeti arasındaki açık vaziyetteki tek karayolu bağlantısı ve Gürcistan tarafındaki adı “Larsi” olan sınır kapısı bu vadidedir.
Daryal Vadisi Gürcistan’ın Büyük Kafkas Sıradağları’ndaki “Kazbegi Dağı”nın bulunduğu Stepantzminda İlçesinin düzlük kesiminde Çkheri Suyu başlarından başlar, Yukarı Larsi’de sona erer, 11 km uzunluğa sahiptir. Kayalık, dağlık ve dar bir vadidir.
Antik Çağ tarihçileri buraya Kafkasya Kapısı anlamına gelen Porta Caucasicae ve İberia Kapısı anlamına gelen Porta Hiberiae derlerdi. İberia bilindiği üzere eski Gürcü krallığı Kartli’nin diğer adıydı ve yabancılar Kartli’ye İberia diyorlardı. Farslar ve Araplar bu geçide Dar-i-Alan diyordu ve Alan Kapısı anlamına geliyordu. Yani Alanlar bu geçidin diğer tarafında yaşarlardı.
Tiflis’ten Daryal Geçidine ulaşım, Mtskheta-Duşeti-Ananuri-Pasanauri-Gudauri-Stepantzminda-Kazbegi güzergâhıdır. Rusya ile Güney Kafkasya ülkeleri ve güneydeki diğer ülkeler arasında yük taşımacılığında günümüzde aktif olarak kullanılan bir güzergâhtır.
İlk Çağlardan beri önemli bir geçittir. Kavimler göçünden sonra dünya düzeni değişmiş, Avrupa ve Ön Asya’da birçok ülke ve ulus kuzeyden gelen Kavimler Göçü’nden kendini koruyamadığı için yok olmuşken Gürcü milleti ve ülkesi varlığını sürdürmüştür. Bu nedenle de Gürcüler yaşayan en eski milletlerden biri kabul edilir.
Gürcistan’ı Kavimler Göçü’nden koruyan ve bu eski ulusun günümüze kadar yaşamasını sağlayan da göçebe kabilelerin Gürcistan’a o dönemdeki giriş noktası Daryal Geçidi’ni Gürcü krallarının kapatmayı başarmasıdır.
M.S. 6. Yılına gelindiğinde ise kuzeyden gelerek Daryal Geçidi’nden Gürcistan’a giren Alanlar da büyük Gürcü Kralı Vakhtang Gorgasali [ვახტანგ გორგასალი] tarafından yenilgiye uyratılıp geçidin kuzeyine sürülmüştür.
Daryal Geçidi kapatılarak ülke korunmuş ve Avrupa ve Ön Asya’daki eski milletler Kavimler Göçü döneminde yok olup yerlerine yeni milletler oluşurken, eski Gürcülerin günümüze kadar ulaşması bu sayede sağlanmıştır.
