Fehmi Uzal Ustiaşvili: Daha önce işaretleri görülen ve TBBM Kasım 2026 gündemine taşınan tek taraflı, çarpık Abhazya gündemi hayırlı olsun! Çarpık diyorum. Çünkü konu diğer efekt kodlarından kopuk; İnsanı bir mesele olarak takdim edildi ama degil. Çünkü insan sadece kendi acısını gören insan değil artık, öteki ile insan!
Her musîbetten bir hayır çıkar diyelim ve devam edelim! Türkiye, Rusya Gürcistan iyi komşuluk sınırları içinde kalsinla.
Arka plan: Konu Kafkasya, orta Asya gibi görünüyor. Türk dışişleri dahil henüz ilgili aktörler söz olmamış olabilirler. Olanı biteni görmedikleri anlamına gelmiyor..
Etrafta yeterince kaos var. Umulan fırtına içinde dinginlik mi. Sohumi’den bir Batum daha çıkarmak mi! Göreceğiz.
Konu girift, detaylar için erken. En azından benim için. Ancak bu özel detayı yazmak zorundayım. Gürcü Kafkas Kültür derneklerimizin mutfağında sinekler uçuyormuş! Evet… Art arda yapılan basın duyuruları. Karşılıklı özensizce ve incitici kurulan cümleler. İçinde birlikte yaşayan, birlikte kültür, tarih ve ekmek olan insanların saygınlığı, onurları korunsun hiç değilse.
Ve artık kadım bir yerden diğerine.. bir yere geldik. Herkes buralı Biz konuşmasak çocuklarınız, onlar konuşmasa onların çocukları.. Konuşa konuşa.

Her gününüzün sonraki güne derdi kalmasın diyorum. Bitirirken bugün söz panoda, Erdoğan Şenol Erekle Davitadze de!
Abhazya Gürcistan’dır! Neden, nasıl? Bunu söylememize imkan veren kaynaklar ve artefaktlar nelerdir?
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Abbazya Dostluk Grubu kurulmasına neden karşıyız?
Anlaşılır dilde yazalım.
Kutaisi merkezli Abhaz Krallığı’nın (8-10.Yüzyıl) yöneticileri Gürcüce konuşuyor ve yazıyordu. Leoni öncülüğünde Gürcü topraklarının Abhaz Krallığı adı altında birleşmesi daha eski geleneğin devamıdır. Bu gelenek İberia Kralı Parnavazi ve Egrisi (Kolkheti) Kralı Kuci dönemine yani MÖ 3. yüzyıl başına kadar uzar. Abhazya yani Batı Gürcistan’ı dönemin Yunan hegemonyasından kurtaran ve yeniden bağımsız hale getiren Leoni-II bir görüşe göre Egrisi yani Lazikalı Patrikiosların soyundan gelir. Leoni-II kendisine Parnavazi’yi örnek almış ve ülkeyi onun benzeri eristaviliklere yani prensliklere bölmüştür. Abhaz Kralları ülkeden yani Batı Gürcistan’dan Yunan kilisesini çıkarmış, Güney Gürcistan ve Doğu Gürcistan’da olduğu gibi Gürcü kilisesini yerleştirmiş ve Kartli’deki Mtskheta’ya bağlanmıştır, ibadet dilini Gürcüce yapmışlardır. Abhaz Kralları Gürcü siyasetini her konuda yürütüyordu. Abhaz Krallığı bir Batı Gürcistan devletiydi ve kendisinden önceki Lazika Krallığı’nın yani diğer adıyla Egrisi Krallığı’nın devamıydı. Gürcüce yazılan tarihi Abhaz Krallık Divanı metinleri onların kim olduğunu anlatır.
Artvin Erzurum arasını kapsayan Tao-Klarceti’deki Kartvelta Krallığı ile Abhaz Krallığı, Tao-Klarceti’nin Bagrationi hanedanından 3.Bagrati tarafından 978 yılında birleştirildi. 3.Bagrati’nin babası Tao-Klarcetili Laz kökenli Bagrationi hanedanından, annesiyse son Abhaz kralının kızıydı ve oğlu olmadığı için miras yoluyla Bagrati iki krallığın tek hakimi oldu. Bu tarihten sonra ülke Birleşik Gürcistan Krallığı yani Gaertianebuli Sakartvelos Samepo adıyla yoluna devam etti.
1490 yılında Birleşik Gürcistan Krallığı üçe bölündü ve Abhazya bunlardan biri olan İmereti Krallığı içinde kaldı. Tabii, bu dönemde Abhazya adı artık tüm Batı Gürcistan’ı değil, bugünkü Gudauta, Gagra, Soçi ve civarını kapsıyor ve Gürcü feodal sistemi içinde Samegrelo yani Odişi prensleri Dadiani’lere bağlı bir beylik olarak varlığını sürdürüyordu. İmereti Krallığı ortalama yüz yıl sonra Samtskhe-Saatabago (Meskheti) ve Odişi Prensliği (Samegrelo) ile Odişi’ye bağlı Abhaz Beyliği üzerinde hakimiyetini kaybetti. Bu idari parçalanmışlığa rağmen hem Odişi Prensliği hem de Abhaz Beyliği Gürcü fedodal sisteminin, Gürcü siyasetinin, Gürcü dil ve kültür dünyasının içinde kalıyordu. Meselâ, idari açıdan bağımsız hareket ettiği halde, Odişi Prensi Levan-II Dadiani, kendisini kral olarak görmesine rağmen, yabancılara yazdığı mektupta kendisinin o eski büyük Gürcü Krallığı İveria’nın (İberia) devamı olduğunu yazıyordu. 17. Yüzyıldan sonra Abhaz Beyliği Odişi’den yani Samegrelo’dan koptu ancak Gürcü feodal sistemi içinde kaldı.
Bugünkü küçük coğrafyalı Abhazya’da çoğu bin yaşın üzerinde 500 civarında Gürcü eseri var. Ama tek bir tane Abaza yani Apsuva eseri yok. Tarihi eser demiyorum ne tarihi ne güncel hiçbir eserleri yok. Gürcü eserleri arasında Bedia, Mokvi, Biçvinta, Likhni, İlori kilise ve katedralleri, Besleti köprüsü, Anakopia kalesi, Tsebelda kalesi ve diğerlerini sayabiliriz. Tüm bunlar Gürcüler tarafından Gürcü dil kültür ve siyasi hayatının parçası olan ve halkın ağırlıklı kesimi Megrel-Laz, Svan, Gürcü olan tarihsel Abhazya’da yapılmıştır.
Abhazya’da yer adları eskiden beri Kartveluri dil grubundan Megrelce, Svanca ve Gürcücedir. Sokhumi, Gagra, Gali ve saymaya gerek olmayan yerlerin adları hep Gürcüce/Megrel-Laz/Svancadır.
Meselâ Avrupalılar tarafından 15. yüzyılda yapılan haritalarda Sokhumi (Sohum) üzerinde bugünkü Gürcistan bayrağının aynısı dalgalanır ve oradan “Porto Mingrello” yani Megrel Liman Kenti diye bahsedilir.
Tarihte tüm bunlar olurken, Gürcülerin Apkhazeti dediği Abhazya’nın hiçbir yerinde Apsuva yani Türklerin Abaza dediği halk ortada yoktur. Hıristiyanlık eserlerini Pagan olan Apsuva halkının yapması mümkün olabilir mi? Ayrıca geçen yüzyıla kadar yazı kullanmamış dağlı bir halk katedral, kale, kilise mi yaparmış? Apsuvalar pagandı bazıları hala pagan. Tarihte Apkhazi olarak Gürcü kaynaklarında, Abhaz olarak yabancı kaynaklarda geçen eski Abhazların ve eski Apkhazeti/Abhazya’nın bugünkü Apsuva Abazalarla ilgisi yoktur.
Batı Gürcistan’da tarihte bunlar olurken Apsuvalar Abhazya yani Apkhazeti’de değil başka bir yerdeydi. Kuzeyde! 250 senedir Rusya içinde olan Kuzey Kafkasya’da Aqua denen bir yer var Apsuva yerleşimi oradaydı. 17.Yüzyılda dağların güneyine inmeye başladılar ve Gürcistan toprağı Abhazya’nın nüfusu azalmış alanlarına yerleştiler. Zamanla Megrel-Laz ve Svan hatta Meskhi halkın aleyhine genişlediler, Apsuvaların aralarında kalmış Megrel-Laz ve Svanlar asimile oldu. Pekçok Megrel-Laz ve Svan bölgeyi terk etmeye zorlandı ve Gürcistan’ın başka bölgelerine gittiler.
16-19.Yüzyıl Gürcistan’ı, İran ve Osmanlı İmparatorluğu tarafından ele geçirilmesi ve buna karşı mücadele yılları temelinde İmparatorlukların arenasıydı. Dönemde kontrolsüz ve sahipsiz kalan Apkhazeti bölgesinde kuzeyli yerleşimciler yayıldı (Gudauta ve ötesinde) demografik yapı değişti.
Apsuva yani Abazalar 17. yüzyıldan sonra gelip yerleştikleri Abhazya’yı yurt edindiler. Artık oralılar. Buna Gürcistan’ın itirazı yok ve olamaz. Ancak, topraklarının gasp edilip ülkeden koparılmasını kabul etmesi beklenemez.
1783 yılında, Kartl-Kakheti Kralı 2.Erekle Osmanlı ve İran pençesinden ülkesini kurtarabilmek için Rusya’yla müttefiklik anlaşması yaptı. Rusya 2.Erekle öldükten sonra Georgiyevsk anlaşmasını buruşturup çöpe attı ve müttefiklik yerine, zayıf Gürcistan’ı işgale başladı, sırasıyla krallıkları ve prenslikleri ortadan kaldırdı. Sonra Osmanlı’nın elindeki Gürcü topraklarını da aldı.
İşte bu dönemde önce Abazalar, sonra da 3 yüzyıldır Osmanlı’nın elinde olan topraklarda (Açara, Lazeti, Tao-Klarceti) yaşayan bizler göç trajedisini yaşadık. Bu Rusya o toprakları ele geçirdikten sonra oldu.
Abaza Apsuvalar Gürcistan tarafından değil Rusya tarafından 19.Yüzyılın ortalarında Anadolu’ya gönderildi. Hıristiyan Gürcü ileri gelenleri Abazaların göç ettirilmesine engel olmaya çalışıyordu ve Gürcü din adamları pekçok Abazayı Ortodoks Gürcü kilisesi geleneklerine göre vaftiz edip tırnak içinde ‘güvenilir halk’ olduklarına Rusları inandırıp yerlerinde kalmasını sağladı. Yani Gürcüler o derece uğraşıyordu Abazaları kurtarmak için.
Abhazya’nın içinde olduğu Gürcü topraklarının çeşitli bölgelerinden toplu göçler; Abazalar Çarlık Rusya’sı zamanında, Gürcüler ve Lazlar Çarlık Rusya’sı zamanında, Meskhiler yani Ahıskalılar Sovyetleri Birliği zamanında göç ettirilmiştir.
Gürcistan’ın bağımsız olduğu hiçbir dönemde zorunlu toplu göç yaşanmamıştır. Ancak, sözde bağımsız Abhazya yönetimi Gürcülere etnik temizlik uygulamış; binlercesini katlemiş, 250 bin kişiyi yani bölge nüfusunun yarıdan fazlasını sürmüştür. Sovyetler dağılırken Gürcistan’dan ayrılmak istemeyen Rusya’nın kışkırtması, planlaması, yönetimi ve bizzat katkısıyla 1992-1993’te yaşanan Abhazya savaşından sonra bölge Gürcistan’ın kontrolünden çıkmıştır. Rusya yönetimindeki de fakto Abhazya yönetimi bağımsız ülke olduklarını iddia ediyor. Yani iddia ettikleri bağımsızlığı elde edince bölge nüfusunun yarıdan fazlasını oluşturan Gürcü/Megrel-Laz Svan halkına etnik temizlik uyguladılar.
19.Yüzyılın sonlarına dayanan Rusya’nın çirkin planlarının parçası oldular ve tüm bu sorunların temelinde bu yatar. O çirkin planlar hep Gürcistan’ı yutmaya yönelikti ve halkın seçtiği Zvidad Gamsakhurdia’nın darbeyle devrilip yerine cuntacı Eduard Şevardnadze’nin Gürcistan devlet başkanı yapılması da planın parçasıydı ve Şevardnadze ve çevresi Abhazya meselesinde Rusya’nın işine yarayan yanlışlar yaptı.
Ayrılıkçılar, Abhazya’ya Gürcülerin Stalin ve Beria farafından yerleştirildiğini söylüyorlar ama tarih öyle söylemiyor. Ayrıca, Stalin ve Orconikidze Lore, Hereti ve Dvaleti’yi başka ülkelere peşkeş çekmişlerken Abhazya konusunda Sovyet döneminin Gürcülere yaradığını iddia etmek saçmalıktır. “Stalin ve Beria tarafından 1930’larda Gürcü ve Megreller Abhazya’ya yerleştirilmişti, 1993’te göçmenleri geri gönderdik” diyenlerin ahlaksızlığına bakar mısınız? Öyle bile olsa, 80 senedir oralı olan halka bu yapılır mı? Ama Gürcistan öyle yapmayacak; Abhazya Gürcistan’la yeniden barışçıl yollarla birleştiğinde Apsuvaları birkaç yüzyıl önce geldikleri yere göndermeyecek.
Çarlık Rusya’sı döneminde işgâl altındaki Gürcistan iki idari birimden oluşurdu; Tiflis Guberniyası ve Kutaisi Guberniyası. Abhazya Kutaisi Guberniyası içindeydi.
1918-1921 Gürcistan’ın kısa bağımsızlık dönemidir ve Abhazya Gürcistan’ın içindedir.
Abhazya’nın 1931’de Gürcistan’a bağlandığı iddiası da yalandır.
Abhazya, Sovyet döneminde de Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin bir parçasıdır.
Gürcistan’ın diğer bölgelerinden Abhazya’ya Sovyetler Birliği veya Çarlık Rusya’sı döneminde yaşanan göçler aynı ülke içinde yaşanan göçlerdir. Bunu bir kolonizasyon gibi göstermek isteyenler tarihi ya yok sayıyor ya da çarpıtıyor. Tarih boyunca Abhazya’dan Gürcistan’ın diğer bölgelerine göç olduğu gibi, ülkenin diğer bölgelerinden de Abhazya bölgesine göçler olmuştur.
Tarih Abhazya’nın Gürcü toprağı olduğunu, Gürcü/Megrel-Laz, Svanların Abhazya’da eskiden beri var olduğunu anlatıyor. Artefaktlar ve tarihi metinler ortadadır.
1991’de Gürcistan’ı Sovyetler Birliği’nden ayıran ilk Cumhurbaşkanı Zviad Gamsakhurdia’nın henüz bir yıl dolmadan 1992 yılında darbeyle uzaklaştırılması ve aynı yıl Abhazya savaşının patlak vermesi tesadüf değildi.
1993’te güya bağımsız olan etnik temizlikçi Abhazya’yı Rusya ve onun uydusu birkaç kabile ülkesi dışında kimse resmi olarak tanımıyor.
Tüm bu açıklamalarda kısaca ifade ettiğim tarihi gerçekler ve artefaktlara dayanarak Gürcistanlıların dediği gibi Abhazya Gürcistan’dır diyoruz.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 17 Kasım 2026 tarihinde yani bugün Yeni Parti, Saadet Partisi, DEM Parti, DEVA Partisi, EMEP, TİP ve Yeni Yol gibi çeşitli siyasi partilerden milletvekillerinin açıklama yapacağını öğrendik. Girişimlerine, yukarıda genel olarak açıkladığım nedenlerle karşıyım.
Abhazya’da yaşayan halkın insani ihtiyaçlarını ileri sürerek ve bu bahaneyle, de fakto Abhazya’nın sözde pasaportunun Türkiye’de veya dünyada geçerli bir belge olmasını sağlamak istiyorlar.
Abhazya’da yaşayan halkın çoğu aynı zamanda gönüllü olarak Rusya vatandaşı. Abhazya’nın bütçesini Rusya veriyor, maaşları onlar ödüyor. 1993’de öldürdükleri ve sürdükleri Gürcülerin evlerinde keyif çatan ayrılıkçı Abhazyalılar Rus pasaportuyla Türkiye’de ve başka ülkelerde cirit atıyor.
Üstelik Gürcistan Abhazya halkına bugün hala Enguri’den bedava elektrik veriyor, bedava sağlık ve eğitim hizmeti veriyor ve çok sayıda Abhazyalı Batumi, Kutaisi ve Tbilisi’ye özgürce giderek bu imkanlardan yararlanıyor.
Abhazya konusunda faaliyet gösteren o grupların derdi insani olsa sürülen 250 bin kişinin evlerine barklarına çökenleri de gündeme getirirlerdi. Yoksa, Abaza olmayanları insan olarak görmeyecek kadar ırkçı ve faşist mi oldular?
Abhazya’da 1993’de katledilen, etnik temizliğe uğrayan, yerlerinden sürülen, evlerine barklarına çökülen Gürcü/Megrel-Laz, Svanların durumunun dikkate alınmadığı hiçbir girişimi onaylamıyoruz.
Gürcistan’ın tarihi gerçeklerini gözardı eden, herhangi bir bölgesinin fiili veya hukuki olarak koparılmasına yol açacak tüm girişimlere karşıyız.
Abhazya Gürcistan’dır! Tıpkı Kakheti gibi, Kartli gibi, Açara gibi, Samegrelo gibi, Guria ve diğer bölgeleri gibi. Bunu ihlal eden girişimler ve metinler her zamanki gibi beyhudedir ve 33 senedir olduğu gibi sonuç alamayacaklar.

























