Tatari / თათარი
Tatar demektir. Tatarlar esasında Moğol halkıdır. Tatar adına Orhun Yazıtları’nda rastlandığı ve Çinlilerin Moğolca konuşan halkları ayırmadan hepsine Tatar dediği ifade edilir.
“Tatar” kelimesi, günümüz Arap araştırmacılar tarafından da Moğol yerine kullanılmaktadır. Mesela, Moğol istilalarını gösteren haritanın yaftası “Tatar” yağmasıdır.
Moğol hâkimiyeti döneminden sonra, Türkçe konuşan toplulukların bazılarına, hatta bazen Orta Asya’da Türk dili konuşan tüm kavimlere Tatar denmeye başlanmıştır. Bugün Tatar kelimesi bir Türk boyunun adıdır ve genellikle İdil-Ural bölgesindeki Kazanlılar ve Kırımlılar için kullanılır.
“Tatar” sözü, çeşitli zamanlarda değişik anlamlarda kullanılmıştır. Ruslar, bu deyimi, yüzyıllar boyunca, Avrupa Rusya’sında yaşayan bütün Türk soylu Müslümanlar için kullanmışlardır. Batılı yazar ve araştırmacılar, “Tatar” kelimesini, Türkistan’da ve Karadeniz’in kuzeyinde yaşayan Türkler için kullanmaktaydılar.
Osmanlılar ise, 16. yüzyıldan başlayarak “Tatar” deyimini, kuzey Türkleri için kullanmışlardır.
Ruslara Göre Avrupa’daki Bütün Türkler Tatardır.
Sözlüğe Tatar maddesinin girişinin nedeni Gürcülerdeki tarihsel Tatar algısıdır. Gürcülere göre; Müslüman, Türk dili konuşan halkların hepsi birden Tatar idi. Bu terimin Orta Çağ’da Gürcü diline girdiği tahmin edilmektedir.
Ortodoks Hıristiyan Gürcülerin içindeki bir kesime göre Osmanlılar aracılığıyla Müslümanlığa geçen Güney ve Güneybatı Gürcistan’da yaşayan Gürcüler de artık Tatar sayılıyordu. Osmanlı İmparatorluğu döneminde, 17. Yüzyıldan sonra kademeli olarak Müslümanlığa geçen, Gürcü dilinden ve ırkından olan Çürüksu (Kobuleti), Açara, Artvin, Akhaltsikhe (Ahıska), Ardahan gibi Osmanlı İmparatorluğu sınırları içindeki topraklarda yaşayanlar; etnik, dil ve kültür açısından Tatarlık veya Türklükle alâkaları olmadığı halde Ortodoks Hıristiyan Gürcülerin bir kesimince Tatar olarak tanımlanmış, artık kendilerinden kabul edilmemiştir.
Tarihi kayıtlara bakıldığında, örneğin Kobuleti’de (Çürüksu) iki kardeşten biri Müslümanlığa geçtikten sonra Tatar olarak, diğer kardeş eskisi gibi Kartveli olarak kayıtlara girmiştir.
Ortodosk Hıristiyan Gürcülerin bir kesimi tarafından Osmanlı İmparatorluğu içindeki o toprakların Müslüman Gürcülerine ve onların Anadolu’nun her yerine göç etmiş torunlarına Tatar denmesi hadisesi 20. Yüzyıl sonuna kadar azalarak devam etmiş olup günümüzde Tatar terimine bu anlamı yükleyen hiç kimse bulunmamaktadır.
Dünyada olduğu gibi Gürcistan’da da bir dönem hâkim olan din ile ulus kimliğini eşdeğer gören anlayış günümüzde değişmiştir.
Gürcü Ansiklopedik Sözlüğü/ქართული ენციკლოპედიური ლექსიკონი
(Ek bilgi: Kapak Resimi Kazakistan Cumhuriyeti Kültür Evi sayfasından alınmıştır. Gürcü Haber portalı.)
