Nigoiti Savaşı ve şarkılara konu olan Khasan Beg Tavdgiridze’nin sonu
Batı Gürcistan’ın Guria Bölgesi’nde Khasanbegura [ხასანბეგურა] adlı şarkı 19. Yüzyıldan beri söylenen popüler çok sesli Gürcü halk şarkısıdır. Bu şarkı, o dönemde Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde olan Açara-Batum-Kobuleti civarının feodal beylerinden Khasan Beg Tavdgiridze için Gurialılar tarafından söylenmişti.
Guria Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde değildi. Rusya Batı Gürcistan’ın bu bölgesini 19. Yüzyıl başlarında işgâl edip İmereti Krallığı ve Guria Prensliği topraklarını 1810’larda ele geçirince; Osmanlıların Çürüksu dediği, asıl adı Kobuleti olan yerdeki Çoloki Çayı, Çarlık Rusya’sı ile Osmanlı İmparatorluğu’nun sınırını oluşturmuştu.
Çoloki’nin berisindeki Kobuleti Osmanlı’nın, diğer tarafındaki Şekvetili Köyü ve devamı Rusya’nındı.Çoloki’nin berisindeki ve diğer tarafındaki halk etnik ve dil olarak aynıydı. Kobuleti’den Batum’a kadar olan alanlar da esasında Osmanlı ele geçirmeden önce Guria Prensliği’nindi (daha eskilere bu yazıda gitmeyelim). Tavdgiridzeler de Guria Prensleri Gurieli’lere bağlı feodallerdi.
Devir değişti, Osmanlılar Guria topraklarının Batum ve Kobuleti kesimini ele geçirdikten sonraki dönemlerde buradaki Tavdgiridze’ler de kendi feodal çıkarlarını korumak için Osmanlı İmparatorluğu himayesini kabul edip Müslüman oldular. Bunlar 17. Yüzyılda oluyordu. Bu sayede o topraklarda eskiden tavadi/aznauri gibi unvanlar taşırken, yeni dönemde Osmanlılardan icazet alıp onların ifadesiyle “Bey” (Gürcüce telaffuz şekliyle “Beg”) ya da “Paşa” gibi unvanlar kullandılar.
Khasan Beg Tavdgiridze; Osmanlı sınırları içindeki bu Gürcü topraklarında 19. Yüzyıl feodal beylerinden biriydi.
Bu yüzyılda Çarlık Rusya’sı ile Osmanlı arasındaki rekabet ve mücadelenin yaşandığı yerlerden biri de Gürcistan topraklarıydı. Gürcistan’ın Osmanlı sınırları dışındaki bölümünde yer alan Gürcü krallık ve prenslikleri Rusya tarafından 19. Yüzyıl başlarında işgal edilince bugünkü Guria toprakları da Rusya işgâline uğradı.
Çoloki’nin berisindeki Khasan Beg Tavdgiridze sık sık Çoloki’nin karşısına geçip; Hıristiyan akrabalarının olduğu Guria’da ilişkilerini sıkılaştırmaya, onlarla sık görüşmeye, ilişkilerini geliştirmeye başladı.
Bu dönemde Gurialılar mevcut sisteme, yeni vergilere ve serflik düzenine karşı hareket başlatmışlardı. Khasan Beg Tavdgiridze’nin niyeti Rusya’nın getirdiği yeni vergilerden ve eskiden beri gelen serflik sisteminden hoşnutsuz Gurialıların bu durumundan yararlanıp Osmanlı desteğiyle onları Rusya’ya karşı ayaklandırmaktı.
Khasan Beg Tavdgiridze Guria’ya gidip gelirken halk tarafından o kadar beğenildi, o kadar benimsendi ki ziyaretlerini geciktirse yolunu gözler oldular. İşte bu dönemde ona hitaben bir şarkı da bestelediler, bu Khasanbegura [ხასანბეგურა] şarkısıydı.
Tüm bu hususlar Egnate Ninoşvili’nin Canki Guriaşi (Guria’da İsyan) adlı romanında da işlenmiştir.
1841 yılında “Guria İsyanı” gerçekleşti. Gurialılar Rus yönetimine karşı başlattıkları ayaklanmada Osmanlı tarafından, yani Khasan Beg Tavdgiridze’den beklenen, söz verilen desteği alamadılar. Ruslar Guria İsyanı’nı kanlı şekilde bastırdı.
1853 yılına gelindiğine Osmanlı ile Rusya arasında Kırım Savaşı başlamıştı. Bu savaş sırasında iki imparatorluk arasında başka cepheler de açıldı, çatışmalar oldu. Bunlardan biri de Nigoiti Savaşı’ydı.
Kırım Savaşı başlayınca, Anadolu Ordu Komutanı Eneste Haseki Mehmed Selim Paşa Batum Ordu Komutanı olarak atandı.
Nigoiti Savaşı 1854 yılında Guria’da gerçekleşti. Kırım Savaşı sırasında Osmanlı Orduları Batı Gürcistan’da da Rusya’ya cephe açtı; Batum’dan, Anaklia’dan ve Sokhumi’den geniş çaplı saldırı başlattı.
Batum tarafından ilerleyecek Osmanlı birliklerinin amacı Ozurgeti, Kutaisi Üzerinden Tiflis’e kadar ulaşmaktı.
Mehmed Selim Paşa Çoloki’deki sınıra dayandı. Bu ordu Osmanlı literatüründe “Başıbozuk” denen, gönüllülerden oluşan bir orduydu ve o orduya etnik olarak Gürcü Khasan Beg Tavdgiridze komuta ediyordu.
Rusya İmparatorluğu’nun Akhaltsikhe (Ahıska)-Ozurgeti ordusunun başında ise yine bir Gürcü olan General İvane Andronikaşvili vardı.
Guria’daki Nigoiti’den Kutaisi’ye giden yolu da yine Gürcü kökenli bir Rus subayı Nikoloz Eristavi turuyordu.
11 Nisan günü Mehmed Selim Paşa’nın birliği Çoloki’yi aşıp Guria’daki Ozurgeti kentini ele geçirdi.
Bu sırada Khasan Beg Tavdgiridze birliğiyle Şekvetili’de duruyordu. Mayıs ayında Selim Paşa Khasan Beg Tavdgiridze’ye Nigoiti sırtlarında konuşlanmış Rus İmparatorluğu’na bağlı Guria birliğine saldırmasını emretti.
Khasan Beg birçok köyü ve Lançkhuti’yi direnişle karşılaşmadan geçti. Rus Guria Birliği bilinçli olarak Nikoiti’ye geri çekilmişti.
Nikoloz Eristavi’nin birliği, Maçutadze Köşkü civarındaki Khasan Beg Tavdgiridze’nin birliğine 27 Mayıs günü ani saldırı düzenledi ve göğüs göğüse çarpışmalar yaşandı. Khasan Beg Tavdgiridze komutasındaki Osmanlı birliği sayıca üstün olmasına rağmen ağır kayıp verdi ve geri çekilmek zorunda kaldı.
Guria tarafında yer alan Gürcü feodal “aznauri” unvanına sahip Erasti Çkonia, Khasan Beg Tavdgiridze’yi savaş meydanında öldürdü.
Günümüze kadar gelen Guria’nın ünlü şarkısı “Khasanbegura’nın” kahramanı da emellerine ulaşamadan öldü.
