Sakartvelo / საქართველო
Sakartvelo, Kartveli teriminin önüne Gürcü diline has “Sa” öneki getirilerek oluşturulmuş bir kelime olup “Kartveli Ülkesi” demektir, Türkçesi ise Gürcistan’dır. Batı ülkeleri Georgia, Ruslar ve Slav dili konuşan diğer ülkeler Gruzia demektedir.
Gürcü dilinde Gürcistan Sakartvelo [საქართველო] şeklinde ifade edilir. Bu adın kökeni Gürcistan’ın merkezi bölgeleri olan Kartli ile ilişkilidir. Tarihsel Kartli ise kendi içinde Şida Kartli (İç Kartli), Kvemo Kartli (Aşağı Kartli) ve Zemo Kartli (Yukarı Kartli) olarak alt bölgelere ayrılır.
Kartli, tarihsel Gürcistan coğrafyasında yaşayan Gürcü boyları için her zaman ekonomik, siyasi, dini ve kültürel çekim merkezi ve göç alan bölge olmuştur.
Gürcü devlet geleneği birbirinin çağdaşı ve MÖ 12. Yüzyıldaki mevcudiyetleri kaynaklarla sabit olan Tao [ტაო] ve Kolkheti [კოლხეთი] adlı krallıklarla başlar. Bu tarihten itibaren çeşitli dönemlerde kurulan Gürcü siyasi birlikleri farklı isimlerle adlandırılmıştır.
MÖ 4. Yüzyıl sonunda Kral Parnavaz döneminde yükselen, gücü ve etkinliği artan Kartli [ქართლი], tüm ülkeye hâkim bir krallık olmuştur. Daha önce Gürcistan; Ön Gürcü boylarının yaşadığı bu coğrafyada bulunan ve coğrafyanın ya büyük kısmına veya küçük bir bölümüne hâkim Gürcü krallıkları ve prensliklerinden oluşuyordu.
Parnavaz dönemi Kartli’si ise tüm tarihsel Gürcistan coğrafyasında siyasi otoritesini hâkim kılarak ülkeyi birleştirdi. Buna Kolkheti de dâhildi. MÖ 4. Yüzyıl sonunda; tüm ülkeyi kapsayan devletin adı Kartli [ქართლი] idi. Bu birlik daha sonraki dönemlerde tekrar bozulmuştur. Bahsedilen Kartli, Roma ve Bizans kaynaklarında İberia denen krallıktır. Yabancılar o dönemde İberia derken, Gürcüler Kartli Krallığı diyordu.
Bilim dünyasında kabul gören görüşe göre; ulus bir kez oluşmuşsa, yani temler bir araya gelip devletini kurarak uluslaşmış ise, ortak kültür, dil, yazı oluşturmuşsa; daha sonra uzun bir periyod sonunda bu birleşik devlet yıkılmış olsa dahi, bu halk daha önceki etap olan ulus gelişiminin ilk haline, kabile/tem haline geri dönmez.
Ulusların oluşumu ile ilgili devletçi teoriye göre; devlet kuran bir ulus artık ulustur, millettir. Bu durumda Parnavaz dönemini esas alırsak; Gürcülerin ataları olan toplulukların bulunduğu etnografik bölgelerinin tamamı tek devlet çatısı altında birleştiler. Parnavaz, bu dönemde ortak yazı da oluşturmuştu. Yani MÖ 4. Yüzyıl sonunda, tüm Gürcistan’ı kapsayan Kartli Krallığı adında birleşik tek devlet vardı, ortak yazı ve ortak dini inanç vardı.
Kartli terimi bu dönemde ve daha sonraki dönemlerde iki anlam taşıyordu; birincisi ve dar anlamı, Gürcistan’ın merkezi bölgesi Kartli’yi, ikinci ve geniş anlamı ise krallık otoritesinin idaresinde birleşen tüm Gürcistan’ı ifade ediyordu.
Tüm Gürcistan’da yaşayan Gürcü boylarının ortak ulus adı olan Kartveli ise Kartlili anlamı taşımaz. Kartlili (Gürcücesi Kartleli) Gürcistan yani Sakartvelo’nun Kartli bölgesinden olan anlamına gelirken, Kartveli; tüm coğrafyanın tarihsel ve etnografik bölgelerinde yaşayan boyların, uzun zaman önce ortak yazı, ortak dil geliştiren, ortak siyasi birlik oluşturup ortak inanç ve kültür çevresinde birleşen tüm tarihsel Gürcistan coğrafyasındaki uluslaşmış yerel halkın adıdır.
Kartveli ulus adına sahip bu halkın ortak devletleri komşu imparatorlukların saldırılarıyla zayıflayıp yıkıldıktan sonra; farklı bölgelerde çeşitli adlarla başka krallıklar ve prenslikler kuruldu. Gürcistan coğrafyasında kurulan tüm o krallıkların sahipleri, daha öncekiler gibi aynı etnogenetik yapıya, aynı tarihsel geçmişe, aynı kültüre, aynı inançlara ve ortak dile sahiptiler. Her biri de tüm Gürcistan’a hâkim olma arzusu taşıyor ve kendi liderliklerinde birleşmiş bir ülkeye sahip olmak için mücadele ediyordu.
6. Yüzyıla gelindiğinde Batı Gürcistan’daki Egrisi (Lazika) Krallığı Bizans tarafından, 8. Yüzyılda Kartli’nin Tiflis ve çevrelerini kapsayan bölümü ise Araplar tarafından işgal edildi.
Eski Tao’da yani Zemo Kartli’de bu kez Tao-Klarceti Krallığı yeniden canlandı. Bu bağımsız krallığın bir adı da Kartvelta Krallığı idi. Batı’daki Egrisi (Lazika) Krallığı’nı da Gürcü Abhaz prensleri canlandırarak, Bizans’a bağlı olmaktan kurtarıp Abhaz Krallığı/Egrisi-Abhaz Krallğı adıyla bağımsız hale getirdiler. 10. Yüzyıl sonunda Egrisi-Abhaz Krallığı ile Tao-Klarceti Krallığı hanedan yoluyla birleşti; birleşik krallığın adı Gaertianebuli Sakartvelos Samepo yani Birleşik Gürcistan Krallığı idi.
Adından da anlaşılacağı üzere, yeni kurulan krallık “Sakartvelo’nun” birleştirilmesiyle oluşan yeni krallığın adıdır. Yani önceden varolan parçalanmış haldeki Sakartvelo böylece 10. Yüzyıl sonunda tekrar birleşti.
Sakartvelo adı 11 asır önce bu iki Gürcü krallığının birleşmesiyle ortaya çıkmış olmayıp, bu adın kökeni 10. Yüzyıl sonunda birleşen o iki krallığın sahiplerinin de esin kaynağı olan, çok daha eski dönemdeki, 23 asır önceki Kartli Krallığı’na dayanır.
