არაგანცდილი გრძნობებით ლექსის დაწერა შესაძლებელია?
ერთხელ პაულ ცელანმა თქვა: “მე არასოდეს დამიწერია არც ერთი სტრიქონი, რომელიც ჩემს არსებასთან არაა დაკავშირებული”. ამის აღიარებით, რა თქმა უნდა, მან გამოავლინა პოეზიის საკუთარი გაგება და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მისივე ლექსების შინაარსი მისივე განცდებით იყო გაჯერებული.
რაც მთავარია, მან თქვა, რომ არ წერდა ლექსებს იმ გრძნობების გარეშე, რომელიც არ განუცდია.
ინდივიდუალიზმს არ იზიარებდა მაგრამ მასზე ლექსებს წერდა. ინდივიდი, რომელზეც ყვებოდა, თავად იყო, რომელსაც ადამიანის ყველა მდგომარეობა ახასიათებდა.
მაინტერესებს ეს დამოკიდებულება. ვეთანხმები კიდეც, არ შეიძლება ლექსის დაწერა არაგანცდილი გრძნობებით. ნამდვილად ასეა; მაგრამ განუწყვეტლივ იწერება ლექსები, რომლებშიც ვითომ განცდილი გრძნობებია ასახული. არცერთ მათგანში არ არის ემოციური სიღრმე და ემოციური ქარიშხალი. მხოლოდ ხელოვნური გრძნობებია, ხელოვნური ყვავილების მსგავსად.
ამ თემაზე ჩაფიქრებულს, გამახსენდა ლექსები, რომლებიც არაფერის მთქმელია მაგრამ ამავე დროს ტექნიკური ოსტატობის გამოვლინებაა. ასეთი ლექსები პოეტების ტექნიკურ ოსტატობაზე მიგვანიშნებს. ანუ პოეტების ცხოვრება მათ ლექსებში აისახება. ეს არის ძალზედ მნიშვნელოვანი.
და Მაინც. გრძნობები ხელოვნურია, თუ არაგანცდილია. ხელოვნური გრძნობებით დაწერილი ზოგიერთი ლექსი
შეიძლება ტექნიკურად გამართული იყოს, მაგრამ ყველა უსულოა.
ვეისელ ჩოლაქი
თურქულიდან ქართულ ენაზე თარგმანი: ნინა კოპილოვა შაჰინი.
YAŞANMAMIŞ DUYGULARIN ŞİİRİ YAZILIR MI?
Şöyle demişti Paul Celan: “Varlığımla ilişkisi olmayan tek dize asla yazmadım.” Bunu söylerken elbette kendi şiir anlayışını ortaya koymuş, şiirlerinin içeriğinde kendi yaşamışlıklarının belirleyici olduğuna vurgu yapmıştı. Daha önemlisi, yaşamadığı duyguların dışında şiirler yazmadığını söylemişti. Bu tutumla bireyciliğe düşmeden bireyselliğin şiirlerini yazmıştı. Anlattığı birey kendisiydi ama bu bireyde insanın bütün halleri vardı.
Önemsiyorum bu tutumu. Ben de yaşanmamış duyguların şiiri yazılamaz diye düşünüyorum. Bana kalırsa böyledir kesinlikle; ama yaşanmamış duyguların sözde yansıtıldığı şiirler yazılıyor durmadan. Duygusal bir derinlik, duygusal bir fırtına yok hiçbirinde. Yapma duygular, yapma çiçekler gibi.
Böyle deyince bir şey söylemeyen, teknik hünerin gösterisi olan şiirler geldi aklıma. En azından bu şiirler şairlerinin teknik becerisini gösteriyor. Yani bu şairlerin kendilerine özgü bir yaşamışlığı yansıyor o şiirlerde. Bu, önemli sayılabilir bir yere kadar.
Neyse. Yaşanmamışsa yapaydır duygular. Yapay duygularla yazılan şiirlerin bazıları teknik bakımdan güçlü olabilir ama ölüdür hepsi.
Veysel Çolak
@@@@@@@
