İŞGALİN GÖLGESİNDE BARIŞ: Gürcistan Kafkasya’nın geleceğinde nasıl bir rol üstlenebilir?
Maka Bochorishvili–Christophe Kamp görüşmesi, Gürcistan’ın yalnızca kendi toprak bütünlüğünü değil, Kafkasya’da birlikte yaşama kültürünü ve kalıcı barışın toplumsal zeminini de yeniden düşünmesi için önemli bir fırsat sunuyor.
Gürcistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Maka Bochorishvili’nin, AGİT Ulusal Azınlıklar Yüksek Komiseri Christophe Kamp ile 4 Eylül’de gerçekleştirdiği görüşme, ilk bakışta diplomatik gündemin rutin başlıklarından biri gibi görünebilir.
Ancak görüşmenin iki önemli başlığı — ulusal azınlıklar ve çatışmaların barışçıl çözümü — Gürcistan’ın bugünkü konumu açısından çok daha derin bir anlam taşıyor.
Çünkü Gürcistan, bir yandan uluslararası alanda tanınan sınırları içerisindeki topraklarının yaklaşık yüzde 20’sinin Rusya’nın askeri kontrolü altında bulunduğu bir gerçeklikle karşı karşıya; diğer yandan farklı etnik, dilsel ve kültürel toplulukların birlikte yaşadığı bir ülke olarak kendi toplumsal bütünlüğünü güçlendirmek zorunda.
Bu nedenle Gürcistan’ın önündeki mesele yalnızca “işgal altındaki topraklar nasıl geri kazanılacak?” sorusundan ibaret değil.
Daha büyük soru şu:
Gürcistan, barışı nasıl inşa edecek ve bu barışın gelecekte Kafkasya’nın tamamına nasıl katkı sağlayabileceğini nasıl gösterecek?
Barış, yalnızca savaşın olmaması değildir
AGİT Ulusal Azınlıklar Yüksek Komiserliği’nin temel yaklaşımı, ulusal azınlıklarla ilgili sorunların erken aşamada ele alınmasının çatışmaları önleyebileceği düşüncesine dayanıyor.
Bu açıdan Kamp’ın Gürcistan ziyaretini, sembolik olmaktan daha fazlası için değerlendirebiliriz!
Çünkü Gürcistan’ın yaşadığı çatışmaların tarihine bakıldığında, kimlik, dil, güvenlik, temsil ve aidiyet meselelerinin ne kadar önemli olduğu görülüyor.
Dolayısıyla Gürcistan’ın kendi deneyiminden çıkarabileceği en güçlü derslerden biri şudur:
Bir toplumun farklılıklarıyla barış içinde yaşayabilmesi, devletin güvenliği kadar stratejik bir meseledir.
Bu anlayış yalnızca Gürcistan için değil, bütün Kafkasya için değerlidir.
İşgal gerçeği barış arayışını ortadan kaldırmamalı
Gürcistan’ın Abhazya ve Tskhinvali/Güney Osetya bölgeleri üzerindeki egemenlik ve toprak bütünlüğü konusundaki tutumu uluslararası alanda geniş destek görmektedir. Türkiye başta olmak üzere, Avrupa Birliği de 2026 yılında ve defaatle Gürcistan’ın toprak bütünlüğüne ilişkin yaklaşımını sürdürürken, işgal altındaki bölgelere uluslararası insan hakları mekanizmalarının erişiminin sağlanması çağrısını yineledi.
Burada ara parentes açalim: Gürcistan işgal altundaki bölge vatandaslari ile sınırlar ötesi iliskisini devam ettirmeye çalışmaktadır.
Bu gerçek, Gürcistan’ın barış arayışından vazgeçmesi için değil; tam tersine barış politikasını daha güçlü, daha kapsayıcı ve daha uzun vadeli hale getirmesi için bir neden olmalıdır.
Cenevre Uluslararası Görüşmeleri bu açıdan önem taşıyor. 2008 savaşının ardından oluşturulan mekanizma, AGİT, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler tarafından eş başkanlıkla yürütülüyor ve güvenlik, insani meseleler, yerinden edilmiş insanların dönüşü ve çatışmanın sonuçları gibi konuları ele alıyor.
Fakat diplomatik masalar tek başına yeterli değil. Barışın bir de toplumlar arasında kurulması gerekiyor.
Gürcistan’ın Kafkasya’ya verebileceği en güçlü mesaj
Gürcistan, yaşadığı işgal ve çatışma deneyimini yalnızca kendi ulusal meselesi olarak değerlendirmek yerine, bunu Kafkasya’nın ortak barış deneyimine dönüştürebilir.
Bunun için üç temel yaklaşım öne çıkıyor.
Birincisi: Güç yerine güven.
Gürcistan, toprak bütünlüğünden vazgeçmeden, farklı topluluklarla iletişim kanallarını mümkün olduğunca açık tutan bir politika geliştirebilir.
İkincisi: Kimliklerin karşı karşıya getirilmesi yerine birlikte yaşama kültürü.
Gürcü, Abhaz, Oset, Azeri, Ermeni ve diğer toplulukların kültürel ve dilsel haklarının korunması, yalnızca azınlık politikası değildir. Bu, aynı zamanda çatışma önleme politikasıdır.
Üçüncüsü: Kafkasya’yı sıfır toplamlı bir rekabet alanı olmaktan çıkarmak.
Gürcistan, Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye arasında gelişen ekonomik, kültürel ve insani bağlantılar, güvenlik politikalarının ötesinde yeni bir bölgesel dayanışma zemini oluşturabilir.
Bu noktada Gürcistan’ın coğrafi konumu da büyük bir avantajdır.
Karadeniz ile Güney Kafkasya arasında yer alan Gürcistan, yalnızca enerji ve ulaştırma koridorlarının geçtiği bir ülke değil; insanların, kültürlerin, ticaretin ve fikirlerin birbirine bağlandığı bir köprü olma potansiyeline sahiptir.
Barış söylemden projeye dönüşmeli.
Burada Gürcistan için yeni bir politika önerilebilir:
“Barış diplomasisi” yalnızca dışişleri bürokrasisinin konusu olmaktan çıkarılmalı; eğitim, kültür, ticaret, gençlik, medya ve sivil toplum alanlarına taşınmalıdır.
Örneğin Gürcistan;
Kafkasya gençleri için ortak eğitim ve kültür programlarını artırabilir,
Gürcü, Abhaz, Oset, Azeri ve Ermeni toplumlarını bir araya getiren sivil girişimleri destekleyebilir,
ortak ekonomik projeleri çatışma çözümünün tamamlayıcı unsuru olarak değerlendirebilir,
kültürel mirasın korunmasını siyasi rekabetten bağımsız bir ortak değer haline getirebilir,
bölge halklarının birbirini yalnızca siyasi söylemler üzerinden değil, günlük hayat ve insan ilişkileri üzerinden tanımasını sağlayacak programlar geliştirebilir.
Çünkü bazen diplomasi masasında çözülemeyen bir sorun, insanların birbirini yeniden tanımaya başlamasıyla farklı bir zemine taşınabilir.
Gürcistan’ın gücü yalnızca sınırlarında değil
Bugün Gürcistan’ın karşı karşıya bulunduğu en büyük paradokslardan biri burada ortaya çıkıyor:
Topraklarının bir bölümünü işgal altında tutan bir ülke, aynı zamanda barışın savunucusu olabilir mi?
Olabilir.
Hatta belki de tam da bu nedenle olmalıdır.
Çünkü savaşı ve işgali yaşamış bir ülkenin barışın değerini anlatma kapasitesi daha güçlü olabilir.
Ancak bunun için barışın yalnızca “bizim güvenliğimiz” anlamına gelmemesi gerekir.
Barış; Gürcülerin, Abhazların, Osetlerin, Azerilerin, Ermenilerin ve bölgedeki diğer halkların güvenlik, kimlik, onur, özgürlük ve gelecek duygusunu birlikte koruyabilmek anlamına gelmelidir.
Bu yaklaşım Gürcistan’ın toprak bütünlüğü konusundaki hukuki ve siyasi pozisyonundan vazgeçmesi anlamına gelmez.
Tam tersine, toprak bütünlüğü ile barış arasında bir tercih yapmak zorunda olmadığını gösterir.
AGİT yada Kamp görüşmesi neden önemli
İşte Maka Bochorishvili ile Christophe Kamp arasındaki görüşme bu nedenle daha geniş bir çerçevede okunmalıdır.
Görüşmede ulusal azınlıklara yönelik devlet politikası ile AGİT’in çatışmaların barışçıl çözümündeki rolünün birlikte ele alınması, iki konunun aslında birbirinden ayrı olmadığını hatırlatıyor.
Barışın altyapısı:
Bir ülkede azınlıkların kendilerini güvende hissetmesi, kültürlerini ve dillerini yaşatabilmesi, devlet kurumlarına güvenebilmesi ve kendisini ülkenin eşit yurttaşı olarak görebilmesi yalnızca demokratik bir hedef değildir.
Aynı zamanda barışın altyapısıdır.
Gürcistan’ın gelecekte Kafkasya’da üstlenebileceği rol de belki tam burada şekillenebilir:
İşgal gerçeğini unutmadan barışı savunmak; toprak bütünlüğünden vazgeçmeden uzlaşma kanallarını açık tutmak; kendi toplumundaki çeşitliliği bir tehdit değil güç olarak görmek ve Kafkasya halkları arasında yeni dayanışma köprüleri kurmak.
Kafkasya’nın geleceği yalnızca devletlerin sınırlarında çizilmeyecek.
O geleceği, halkların birbirine ne kadar güvenebildiği de belirleyecek.
Gürcistan’ın önündeki tarihi fırsat ise belki şudur:
Kendi yaşadığı çatışmanın yaralarını yalnızca kendi sınırları içinde iyileştirmeye çalışmak değil; bu deneyimden bütün Kafkasya için bir barış kültürü üretmek. Bu Gürcistan’ın köklü kültür ve tarih deneyiminde saklıdır.
Gürcü Haber Ajansi ve www.gurcuhaber.com olarak bizim için gerçek anlamda “ortak gelecek” fikri de tam burada başlıyor.
Çünkü barış, bir ülkenin kazandığı; diğerinin kaybettiği bir sonuç değil, halkların birlikte kazanabileceği bir gelecek projesidir.
