Gonio / გონიო
Batı Gürcistan’da Açara Bölgesi’nde Batum yakınlarında Gonio-Kvariati semtinde yerleşim alanıdır. Çoruh Nehri’nin sağ yakasında, Karadeniz kıyısında yer alan Gonio Batum merkezine 12 kilometre mesafededir. Gerek Gonio gerekse Kvariati yerli ve yabancı turistlerin ilgi gösterdiği önemli noktalardan olup birçok otel ve tesis bulunmaktadır.
Gonio’da tarihi bir kale dikkat çekmektedir. Gonio Kalesi içerisindeki kazı alanında yapılan çalışmalar, Gonio’da M.Ö. 8.-M.Ö.7. Yüzyıldan itibaren yerleşim olduğunu gösteriyor.
Gonio Kalesi çeşitli dönemlerde çeşitli egemenlere garnizon olmuştur.
M.S.70 yılında Gonio’da Apsaros/Apsarunt Kalesi karşımıza çıkıyor. O yıllarda Roma garnizonu idi.
Buranın Absari, Apsaros, Apsaru, Apsurunti, Apsarea, Apsaroni gibi adları vardı.
Apsari adı 8. Yüzyıl Gürcü kaynaklarında karşımıza çıkıyor. İoane Sabanidze Batı Gürcistan sınırlarını tarif ederken Apsaros’tan da söz ediyor.
Gonio adı ilk olarak 14. Yüzyılda Trabzonlu vakanüis Mihail Panaretos’un Trabzon Kronikleri adlı eserinde geçer.
Bir dönem Ceneviz ticaret kolonisiydi.
Guria Prensliği’ne bağlıyken 1547 yılında Gonio Kalesi Osmanlıların eline geçti ve burayı çevredeki toprakları ele geçirmek için üs olarak kullandılar. Bu tarihten sonra birkaç kez Gürcülerle Osmanlılar arasında el değiştirdi.
Gonio Kalesi 17. Yüzyılın sonuna kadar tavadi ünvanlı Gürcü feodalleri Tavdgiridze’lerin yönetimindeydi. Guria Prensi Gurieli, kendisine itaat etmeyen Tavdgiridze’nin elindeki Batumi ve Gonio’yu ondan geri aldı.
Osmanlılar Gonio diyemediği için buraya Gönye diyordu.
Tavadi ünvanlı üst feodal sınıftan Gürcü sülalelerinden biri olan Tavdgiridze’lerden iki kişi Müslümanlığa geçti, Osmanlıların yardımıyla Gonio’ya sahip oldular.
Gürcü feodal “tavadi” ünvanına sahip olanların bir kısmı Osmanlı hizmetine girip, daha alt statü olan “bey/sancak beyi” gibi ünvanlarla toprak ağalığını sürdürüyordu (Bu durum diğer feodaller Khimşiaşvililer, Abaşidzeler vd. için de geçerlidir). 1718 yılında Sancak Beyi Ahmed ve Mustafa Tavdgiridze kardeşler Osmanlı Padişahından Gonio ve Batum çevrelerini kapsayan sancak beyliği yetkisini aldılar.
Gonio, Osmanlı’nın kurduğu yönetim sistemine göre Trabzon Vilayeti Lazistan Sancağı sınırları içerisine giriyordu. Lazistan adlı Osmanlı sancağı topraklarının büyük kısmı günümüz Türkiye’si sınırları içerisindedir. (Osmanlı’nın Lazistan adını verdiği bu “sancak” adlı idari yönetim biriminden çok önce, Batı Gürcistan’ın büyük bölümünü kapsayan Egrisi (Megrel) Krallığı vardı, bu krallığa Gürcistan halkı Egrisi derken Yunanlılar Lazika diyordu ve merkezi de Samegrelo’da Senaki yakınlarındaki Tsikhegoci idi. Egrisi veya Lazika adlı o krallık hakkında Egrisi maddesinde bilgi verilmiştir).
Gonio 1878 yılında yani 93 Harbi sonrasında Rusya’nın eline geçti ve böylece tüm Gürcistan Rusya tarafından işgal edilmiş oldu.
Gonio Kalesi günümüzde müze olarak faaliyet göstermekte olup ziyaretçilerini ağırlamaktadır.
