FEVZİ AKKAYA GİBİ BİR DUAYENİN BORÇKA NOTLARI
13 ekim 1935’te yayınlanmış bir yazıdır bu.. Hatta burada, Türkiye’nin en büyük yol ve köprü yapım şirketi, STFA’nın kurucularından Fevzi Akka’ya’nın da henüz 28 yaşında İTÜ’den mezun olmuş çok genç bir İnşaat mühendisi iken köprü ile ilgili yazdığı anısı yer alıyor.
Memleketimizin en büyük açıklıkta köprüsüdür -1935!
Çoruh ilinde Hopa – Kars yolunun 36. kilometresinde Çoruh Nehri üzerindedir. Köprü temiz açıklığı 113 metredir. Kemer yüksekliği mesnetten itibaren 15.75 metredir. Esas aksamı demir olan köprünün döşemesi ahşaptır ve 4.5 metre yol genişliği verilmiştir.
Langer kirişi sistemindedir. Bu sistem betonarme kuşak kemer köprü -bowstring- sisteminin çelikte uygulanmasıdır. 1883 yılında Josef Langer adlı mühendis tarafından uygulanmıştır. Çelik sabit kesitteki döşeme kirişi kemerle yukarıdan desteklenmektedir.
Demir aksam 240 ton ağırlığında ve Skoda fabrikası tarafından 68.400 liraya yapılmıştır. Fakat bu paranın 26000 lirası gümrük ve ayakbastı -oktruva- vergileri olduğu için köprü memleketimize 42.500 liraya mal olmuştur. Ahşap döşeme aksamı ile mevcut ayakların tahkimatı için ayrıca 7200 lira harcanmıştır.
Önceden Ruslar tarafından burada köprü yapılmışsa da sert meyilli ve çılgın bir nehir olan Çoruh’un köprü ayaklarının altını oyması sonucu bu köprü yıkılmıştır. O zamandan beri gidiş gelişi önemli olan bu yolun geçidi karşıdan karşıya gerilmiş kablo ile işleyen sal ile sağlanıyordu
Eski köprünün yıkılmamış olan iki kenar ayaklarından birisi sağlam keson üzerinde diğeri de suların zararlı olduğu alan dışında sağlam bir halde bulunduklarından bu ayaklardan istifade edilmiş yalnız üst yapının hafif olması için tek açıklıkta yapılarak ahşap döşeme ve demir tercih edilmiştir. Bunun yanında ayrıca demir aksamında ağırlığı azaltmak için St 52 çelik kullanılmıştır.
Ağustos 1935‘de geçici kabulü yapılmış ve doğu illerinde inceleme gezisi yapan Başbakan İsmet İnönü tarafından 23 Temmuz 1935‘de törenle açılmıştır.
“ÇORUH-BORÇKA ÇELİK KÖPRÜSÜ!”
Feyzi Akkaya anılarında köprüden bahsediyor: ” Bu sıralarda Çekoslovakya’da Pilzen’deki “Skoda” fabrikalarında malzemesi hazırlanan Çoruh “Borçka” çelik köprüsünün malzemesinin teslim alınması vazifesi, Vekaletçe bana verildi. Fabrika da bana yazdığı bir mektupla, malzeme hazır olunca beni davet edeceğini bildirdi. “
………
“Skoda” fabrikalarının henüz beni davet etmediği, Tuna’daki Horthy Miklós (Petőfi) Köprüsü şantiyesinin işbaşı hazırlığına henüz girmediği 1934 Mart’ı sonunda, hudutta son bir Tokay şarabı dikerek, Macaristan’dan ayrıldım.”
Perçinli Kemer Köprü, bugün ki adı ile demir köprü. Yıl 1930 ve Alman mühendislerin Borcka’ya getirdikleri ilk arabanın karşıdan karşıya geçirilmesi ile başlar hikayesi. Perçinle inşa edilen ve hiç beton kullanılmayan köprü Borçka ilçesinin en güzel simgesi olurken aynı zamanda Dünya Kültür Mirası içinde de kendine yer bulmuştur.
1933 yılında inşasına başlanan köprünün yapımı 3 yıl sürmüş ve Hacı İlyas TEKBAŞ’IN çabaları ile 1936 yılında iki yakayı birbirine bağlamıştır. Ve yıllarca Borcka’ya hizmet eden köprü, birbirinden güzel hikayelere de ev sahipliği yapmıştır. Sadece bir arabanın geçebileceği şekilde inşa edilmesi, inatçı şoförlerinde restleştigi bir sahne haline gelmiştir.
Büyüklerimizden dinlediğimiz bir hikaye de aynen şöyle bir olay geçmiştir köprü üzerinde. İki yakasından iki araba karşıdan karşıya geçmek için köprüye çıkar ve iki araç orta nokta da buluşur. Sen geri git! Hayır efendim sen geri git restleşmesi; adeta bir boğa güreşi haline dönüşmeye başlamış ve iki araba geri çekilmiş ve akabinde birbirine doğru hareket ederek kafa kafaya çarpışmışlardır. Yani böylesi yaşanmış hikayeleri ile anılarda yaşayan tarihi köprü, Karayolları tarafından restorasyonu yapıldı. Ancak araç trafiğinde kullanılmayacak. Köprü, Borçka’nın simgesi olarak, Turistik, kültürel, sosyal ve tarihi değer taşıyan önemli bir eser olarak varlığını sürdürecek.
İNŞAAT YÜKSEK MÜHENDİSİ FEYZİ AKKAYA KİMDİR?
23 Aralık 1907’de İstanbul’da doğdu. Osmanlı Paşalarından Tatar Osman Paşa’nın torunu olan Akkaya, 1926’da yüksek öğrenim için girdiği İstanbul Yüksek Mühendis Mektebi’nden (İstanbul Teknik Üniversitesi) 1932’de İnşaat Yüksek Mühendisi olarak birincilikle mezun oldu. İTÜ’deki eğitimi sırasında tanıdığı Sezai Türkeş ile başlayan sınıf arkadaşlığı ve dostluk, 1998’de Sezai Türkeş ölünceye kadar sürecek fikir ve iş ortaklığına dönüştü.1943 yılında ortaklıklarını kağıt üzerine geçiren iki arkadaş, isimlerinin baş harflerini kullanarak ”ST-FA İnşaat Müteahhitliği” unvanını aldılar. İki arkadaş böylece 1976’da kurulan ve zaman içinde çatısı altında 43 şirket toplayan STFA Holding’in de temelini attılar.1943-1973 döneminde, yurtiçinde çeşitli köprü, iskele, liman, baraj, tünel ve yüksek gerilim hatları Sezai Türkeş-Feyzi Akkaya tarafından inşa edildi. Bunlar arasında Sivas-Erzurum demiryolları köprüleri, Kuşadası, Bartın ve Ereğli limanları ve Kadıncık Hidroelektrik Santralı yer alıyor. Yurtdışına giden ilk müteahhitler olarak sektöre yabancı ülkelerin kapılarını açan ortaklık, özellikle inşaat alanında literatüre geçen yeni usuller, makineler, prosesler bulmaları ile de dikkati çekti.
KEMAN TELİ İLE KÖPRÜYÜ TEST ETTİ
Feyzi Akkaya’nın, Erzincan demiryolu inşaatında 44 no.lu köprüye keman telleri bağlayıp, ”la” sesine akort ederek, çelik elemanların fazla gerilip gerilmediğini izlemesi, günümüzde aynı iş için kullanılan ”Meihak Gauge”lerin ilk habercisi oldu. Zemin inceleme sondajları ve kazık çakılması ile ilgilenmeye başlayınca, ”Zorluk Emsali”ni ortaya attı ve uzun yıllar başarı ile kullanılan ve kazık boyunun pratik olarak ve büyük bir isabetle belirlenmesini sağlayan bir yöntem oluşturdu. Sezai Türkeş-Feyzi Akkaya ikilisi, iş hayatları boyunca mühendislik sektörüne 500’ün üzerinde yeni buluş getirdiler. Bu buluşların bir kısmı mühendislik literatürüne geçti, bazıları ise Türk tezi olarak tanındı. Ortaklar, 1972 yılında Libya’da Trablus Limanı İnşaatı İhalesi’ne katılarak, 1973 başında ilk yurtdışı sözleşmesini imzaladılar. Bu tarihten sonra, Libya, Suudi Arabistan, İran ve Tunus’ta önemli işler aldılar. STFA Grubu, 1982’den sonra yeniden Türkiye’de, 2. Boğaz Köprüsü ve çevre yolları, Orhaneli Termik Santrali, Haliç Tünelleri, Galata Köprüsü gibi projelerde çalıştı. STFA Grubu’nun iki kurucusundan biri olan inşaat yüksek mühendisi Feyzi Akkaya (97), 9 Aralık 2004 tarihinde İstanbul’da vefat etti.
HABER: SAMİ ÖZÇELİK
