Erdoğan Şenol
Leoni-II Nasıl Abhaz Kralı oldu? Kısaca.
Gürcistan coğrafyasinda eski çağlardan beri krallıklar ve prenslikler şeklinde devlet düzeni vardı. En eskilerinin adlarını sıralayacak olursak; Tao, Kolkha, Kolkheti, İberia millattan önceye tarihlenir. Bunlardan İberia Milattan sonra 6. Yüzyıl ortalarına kadar sürdü. Egrisi (Kolkheti’nin devamı), Abhaz Krallığı (Egrisi’nin devamı), yeni Tao, Klarceti milattan sonra varlar. Daha sonra Birleşik Gürcistan Krallığı ve sonrası dönemler olduğunu da hatırlatalım.
Dünkü yazıda İberia’nın yıkılışı ve Taolu Laz veya Gürcü kökenli Bagrationilerin nasıl Gürcistan kralları olduklarını anlatmaya çalıştım. Burada, Egrisi Krallığı ve Lazika Krallığı adlarıyla bilinen krallık yıkılınca, yerine kurulan Abhaz Krallığı’nın kısa hikayesini vermek istiyorum. Aslında bu konuyu daha önce detaylı olarak defalarca işlemiştim, şimdi son derece sade ve detaylara girmeden bahsedecğim.
Önce şunu belirtelim; Gürcistan coğrafyasının batı kesiminde varolmuş Egrisi Krallığı, Lazika Krallığı ve Abhaz Krallığı (Egrisi Abhaz Krallığı), eski Kolkheti’nin devamıdır, onun siyasi sınırları içerisinde kurulmuştur ve o alanların bir kesimini kapsayacak şekilde sınırları değişiklik gösterir. Hem eski Kolkheti, hem Egrisi belirli dönemlerde İberia Krallığı (Kartli Krallığı) ile birleşmiştir. Bu dönemlere örnek olarak MÖ 4. Yüzyıl sonunda başlayan İberia (Kartli) Kralı Parnavazi dönemini ve MS 5. Yüzyılda İberia (Kartli) kralı Vakhtang Gorgasali zamanını sayabiliriz. Uzun tarihsel dönemlerin ekseriyetine baktığımızda güçlü Kolkheti yıkıldıktan sonra burada kurulan krallıklar ya bağımsızdı ya da belirli zamanlarda Doğu Roma etkisinde kalmış ve bir dönem Sasani İran işgalleri görmüştür.
Dünkü yazıda belirttiğim gibi, Gürcistan’ın doğu kesimindeki Kartli Krallığı (İberia Krallığı) Sasanilerce 530’larda yıkıldı. 575’te Taolu Bagrationiler’den Klarceti ve Cavakheti’nin feodal yöneticisi Guarami-I, Kartli’ye davet edilip kraldan düşük unvan olan Erismtavari unvanıyla Kartli yöneticisi oldu. Sasani baskısı nedeniyle kral unvanı kullanamıyordu. Guarami’nin Kartli’ye gidişinin ve Bagrationilerin Gürcistan kralları oluşunun hikayesini dünkü yazımda verdim. Linki budur: https://www.facebook.com/share/p/4yiRd6JyzTRNA3va/?mibextid=qi2Omg
İslamiyet sonrası Araplar Sasani İran’ı yıkıp sonra Gürcistan’a girerek Tbilisi’yi de işgâl edince, Guarami-I Bagrationi’nin soyundan gelen Stepanozi-III, 8. Yüzyılda (735 yılında) Egrisi’ye, bugünkü Samegrelo’da bulunan Tsikhe-Goci’ye geçti. Egrisi’deki krallığın diğer adı Lazika Krallığı’ydı. Ancak bu dönemde krallık alâmetlerini Doğu Roma gönderiyordu, yani Lazika bu dönemde Bizans vasalı bir krallıktı. Lazika’da dönemde hanedalık sorunu ve başka problemler nedeniyle Lazika Krallığı’nı da Stepanozi-III yönetiyordu. Stepanozi’den sonra, iki oğlundan Arçili Kartli yöneticisi görevini üstlenirken, Miri Lazika (Egrisi) kralı oldu. Miri’nin tacını ve krallık alametlerini Bizans gönderdi, yani onayladı.
Kartli yöneticisi Arçili’nin çocuğu olmadı, Lazika kralı Miri’nin de oğlu yoktu, bir kızı vardı (Gurandukhti).
Dönemde Doğu Roma (Bizans) vasalı olan Lazika Krallığı topraklarının bir kesiminde Apkhazeti feodalliği kurulmuştu. Apkhazeti Feodalliği’nin başındaki prensi Doğu Roma atamıştı ancak onlar yerel halktan kişilerdi. Apkhazeti (Abhazya) dahil tüm Lazika (Egrisi) halkı Megrel ve Svan ağırlıklı nüfustan ve bunun yanında ticari amaçla bölgede bulunan çeşitli unsurlardan oluşuyordu. Apkhazeti feodalleri dönemde Megreli veya Svani olmalıdır.
Araplar Doğu Gürcistan’dan batıya geçerek Lazika’ya girince Arçili ve Miri Anakopia kalesinde savunmaya geçtiler. Savunma savaşını Miri yönetiyordu. Abhaz feodalliği prensi Leoni-I de onlarla birlikte ülkesini savunuyordu. Miri, burada aldığı yaralar sonucu öldü.
Arçili, Abhaz feodalliği prensi Leoni-I’le daha da yakınlaştı, Leoni-I Arçili’yi babası gibi görüyordu.
Kartli yöneticisi Arçili, hem Kartli yöneticisi, hem de kardeşinin ölümüyle başsız kalan Lazika’da söz sahibiydi. Arçili’den sonra ne Kartli’de onun adına tahta geçecek biri, ne de Lazika’da Miri’nın kızından başka alternatif yoktu.
Her iki bölge için veraset ve hanedan sorununu çözecek planı Arçili yaptı. Abhaz feodalliği prensi Leoni-I’i son Lazika kralı Miri’nın kızı Gurandukhti’yle evlendirdi. Böylece Leoni-I hem Egrisi yani Lazika tahtının sahibi, hem de Bagrationi’lerden Arçili sonrası Kartli tahtında, dolayısıyla tüm Gürcistan’da hak sahibi olabilecekti. Arçili’nin planı işledi.
Bu değisiklikle Gürcistan’ın bir kesiminde Abhaz Krallığı’nın temeli atıldı.
Leoni-I Araplarla mücadele ettiği için Bizans ona müsamahalı davrandı. 753 yılında başa geçen Leoni-I’in yeğeni Leoni-II, Doğu Roma sarayındaki karışıklıktan yararlanarak bağımsız hale geldi. Bu işte, Leoni-II’ye annesinin babası olan Hazar hanı da destek verdi. Leoni-II 792’de öldü. Başkent Kutaisi’ydi.
Egrisi’nin yani Lazika’nın tüm alanlarını (bugünkü Guria, Batumi, Samegrelo, Svaneti, Apkhazeti, Soçi çevreleri gibi) ve İmereti’yi kapsayan bu krallık zaman içinde bir dönem Kartli’nin bir kısmını, Kakheti’nın bir kısmını ve Cavakheti’yi de kontrolü altına aldı.
Abhaz kralları da tıpkı Tao-Klarceti kralları gibi tüm Gürcistan’ın kralları olma peşindeydiler. Bunun için Doğu Roma ve Araplarla mücadele ediyorlar, bir yandan da kendi aralarında çekişme yaşıyorlardı. Abhaz kralları Batı Gürcistan’da yerleşmiş olan ve Yunan dilinde ibadet yaptıran Yunan kilisesini çıkarıp Gürcü kilisesini Batı Gürcistan’a da hakim kılarak bu bölgeleri de Mtskheta’ya bağladılar. Doğu Roma’nın elinde bulunan bazı toprakları da geri almayı başardılar.
Leoni-II’den sonra iki yüzyıl devam etti Abhaz Krallığı. 978 yılında son Abhaz Kralı Teodosi’nin yerine, kız kardeşinin oğlu ve Tao-Klarceti’deki Kartvelta Krallığı’nın başındaki Bagrationi hanedanından olan; Kral III. Daviti’nin yanında yetişmiş III. Bagrati Abhaz Krallığı tahtına geçti, Bagrati’nin dayısı Teodosi de Tao’da III. Daviti’nin yanında istirahate çekildi. Kral III. Bagrati Gürcü krallıklarını birleştiren kişidir. Onun döneminden itibaren 1490 yılına kadar Birleşik Gürcistan Krallığı veya Gürcistan Krallığı olarak bilinen krallık vardır. III.Bagrati hakkında 18 Haziran’da yazdığım yazının linkini de veriyorum. https://www.facebook.com/share/p/wTGhNQeMe4Z33N4C/?mibextid=qi2Omg
