Şota Rustaveli’yi siz duymamış mıydınız?
Sudan Altun
Dünyanın tanıdığı Şota Rustaveli’yi siz duymamış mıydınız? En kısa cümlelerle tanıtalım öyleyse:
Kimdir? Orta Çağın en büyük şair ve düşünürlerinden biridir.
Ne mi yapmıştı? Vepkhistaosani/ვეფხისტყაოსანი yani Türkçe olarak ifade edersek Kaplan Postlu isimli eserin sahibidir. 1600’den fazla kafiyeli dörtlükten meydana gelen bu eser Gürcü edebiyatının başyapıtı kabul edilir.
Onu Gürcülerden başka tanıyan var mı? Şota Rustaveli ve eseri Vepkhistaosani’yi tüm dünya tanıyor da bir tek okuma alışkanlığının olmadığı ülkemizde, Türkiye’de tanınmıyor. Vepkhistaosani/Kaplan Postlu eseri dünyadaki edebiyat otoriteleri tarafından Orta Çağın dünya çapındaki en önemli eserlerinden biri kabul edilmektedir. Bu eser birçok dile çevrilmiştir.
Vepkhistkaosani hangi dillere çevrildi? Şu dillere çevrilmiştir: Azerice, Arapça, Baskça, Belarusça, Yunanca, Bulgarca, Almanca, İbranice, İspanyolca, Estonca, Esperanto dili, Tatarca, Türkmence, Türkçe, Japonca, İngilizce, İzlandaca, İtalyanca, Katalanca, Latince, Lakça, Letonca, Litvanyaca, Portekizce, Moldovaca, Moğolca, Hollandaca, Osetçe, Polonyaca, Romence, Rusça, Sırpça, Slovakça, Ermenice, Farsça, Svahili (Tanzanya, Kenya ve Uganda’nın resmi dili), Tacikçe, Galce, Abhazca, Özbekçe, Ukraynaca, Macarca, Fince, Fransızca, Kürtçe, Kazakça, Kırgızca, İsveççe, Çeçence, Çekçe, Çince, Çuvaşça, Hırvatça, Hintçe.
Kaç ortaçağ şairinin eseri bu kadar çok dile çevrilmiş olabilir ki?!
Bu eseri bundan 9 asır önce, 12. Yüzyılda, Gürcistan’da bugün de kullanılan kendine has alfabeyle ve Gürcüce olarak yazdı. Bildiğiniz üzere o alfabenin 2300 senelik bir geçmişi var ve şu anda dünyada kullanılan sadece 14 alfabeden bir tanesidir.
Şota Rustaveli’nin bu eseri yazdığı dönemde Avrupa henüz karanlık içindeydi ve İngiltere kralı Uzun Bacaklı Edward okuma yazma bile bilmiyordu.
Düzce Üniversitesi 2017 yılında Şota Rustaveli anısına bir sempozyum gerçekleştirmiştir.
Şota Rustaveli Gürcistan’ın Meskheti Bölgesindeki (Ahıska ve çevresi), Rustavi köyünden olduğu için oralı olduğu anlamına gelen Rustaveli soyadıyla anılır. O, Meskhi Gürcülerindendir. Rustavi kelimesi “ru” kökü ve “tavi” ekinden gelir. “Ru” su kanalı-su arkı, “tavi” baş-baş kısmı demektir ve “rustavi” kelimesi “su kanalının başı” anlamına gelir, Gürcücenin kuralı gereği “ru” kökü “tavi” ekine “s” harfi ile bağlanır. Ru’stavi, su kanalının başında olan Şota’nın doğduğu Meskhi köyünün ismidir.
Şota Rustaveli’nin şiirlerini platonik aşkı, Gürcistan’ın ünlü kadın kralı Tamar için yazdığı söylenir. 1172-1216 yılları arasında yaşadığı, Kaplan Postlu’yu/Vepkhistkaosani/ვეფხისტაოსანი 1189-1207 yılları arasında yazdığı tahmin erilmektedir. Gürcistan’da doğan Şota Rustaveli Kudüs’de hayata gözlerini yummuştur.
